Египет фараондарының тарихы
Египет фараондарының тарихы әлемнің ең ежелгі және ұлы өркениеттерінің бірі болып табылады. Египет мәдениеті мен қоғамы фараондардың билігімен дамыды, олар өз елдерін ғасырлар бойы басқарды. Египет тарихының кезеңдері фараондардың басқаруымен тікелей байланысты және әртүрлі кезеңдерде әртүрлі фараондар елдің саяси, экономикалық және мәдени дамуына зор әсерін тигізді.
1. Ежелгі Египет кезеңі (Б.з.д. 3100 – 332 жж.)
Ежелгі Египеттің тарихы шамамен б.з.д. 3100 жылы Мемфис пен Тебес қалаларының бірігуінен басталады. Бұл уақытта Египетте екі бөлік болған: Жоғарғы Египет және Төменгі Египет. Бұл кезеңде фараондар барлық Египетті біртұтас мемлекет ретінде басқаруға тырысты.
- Нармер (Менес) — Египетті біріктірген алғашқы фараон. Б.з.д. 3100 жылы ол Жоғарғы және Төменгі Египетті біріктіріп, Египет патшалығын құрды. Бұл кезеңде Египет өзінің алғашқы жазба белгілерін (иероглифтер) қолдана бастады.
2. Ескі Патшалық (Б.з.д. 2686 – 2181 жж.)
Египет тарихындағы маңызды кезеңдердің бірі – Ескі Патшалық, ол фараондардың абсолютті билігін нығайтып, мемлекеттің тұрақтылығын қамтамасыз етті. Бұл кезеңде фараондар өздерін құдайлардың жердегі өкілдері ретінде таныта бастады.
- Джосер — ең алғаш қадам жасаған фараон, ол алғашқы баспалдақты пирамида салды. Бұл Египет архитектурасының бастамасы болды.
- Хеопс — Ескі Патшалықтың ең әйгілі фараоны. Оның тұсында Гиза пирамидасы (Хеопс пирамидасы) салынды, бұл Египеттің ұлы сәулет ескерткіштерінің бірі болып саналады.
3. Орта Патшалық (Б.з.д. 2055 – 1650 жж.)
Бұл кезеңде Египет фараондарының билігі күшті болды, ал елде өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы мен мәдениет саласында үлкен жетістіктерге жетті. Орта Патшалықтың ерекшелігі — Египеттің сыртқы саясаты мен әскери күшінің нығаюы болды.
- Аменемхат І — Орта Патшалықты негіздеген фараон, оның тұсында Египет қайтадан біртұтас мемлекет ретінде қалыптасты.
- Сенусерт ІІІ — Ол Египеттің әскери күшін күшейтіп, сыртқы жаулармен күресті күшейтті.
4. Жаңа Патшалық (Б.з.д. 1550 – 1070 жж.)
Жаңа Патшалық кезеңі Египет фараондарының билігінің шыңы болып табылады. Бұл кезеңде Египет әлемдегі ең қуатты мемлекеттердің біріне айналды, оның әскери күштері мен мәдениеті гүлденді.
- Тутмос ІІІ — Жаңа Патшалықтың ең ұлы фараондарының бірі. Ол көптеген жеңістерге жетіп, Египеттің шекараларын кеңейтті.
- Аменхотеп ІV (Эхнатон) — ол өз билігі кезінде Египетте дін реформасын жүргізді. Ол тек бір құдай — Атонға табынуды ұсынды. Бұл реформаның нәтижесінде Египеттегі дәстүрлі дін мен мәдениетке үлкен өзгерістер енгізілді.
- Нефертити — Эхнатонның әйелі, ол өзінің сұлулығымен және саясаттағы рөлімен танымал.
- Рамсес ІІ (Рамсес Ұлы) — Египет тарихындағы ең танымал фараондардың бірі. Оның тұсында Египет кеңейіп, оның әлемдегі беделі артты. Ол атақты «Кадеш шайқасын» басқарды және көптеген ғибадатханалар мен ескерткіштер салды.
5. Кейінгі кезеңдер және Птолемей әулеті (Б.з.д. 332 – 30 жж.)
Б.з.д. 332 жылы Египетті Александр Македонский басып алып, оның кейінгі билеушілері — Птолемей әулетінің фараондары басқарды. Птолемей әулетінің кезеңінде Египет грек мәдениетінің ықпалымен дамыды.
- Клеопатра VII — соңғы фараон, оның билігі кезінде Египет Рим империясымен қарым-қатынасында маңызды рөл атқарды. Клеопатра мен Юлий Цезарь мен Марк Антоний арасындағы саяси қатынастар тарихта кеңінен танымал.
6. Египеттің Рим империясының құрамына кіруі
Б.з.д. 30 жылы Египет Рим империясының құрамына қосылды. Бұл Египет фараондарының билігінің соңғы кезеңі болды. Рим империясының басқаруында Египет ұзақ уақыт бойы гүлденіп, өзінің мәдениеті мен дәстүрлерін сақтап қалды.
Қорытынды
Египет фараондарының тарихы ұзақ және күрделі кезеңдерді қамтиды, олардың әрқайсысы өздерінің мәдениеті, ғылымы, өнері мен архитектурасына айтарлықтай үлес қосты. Египет фараондарының басқаруында Египет әлемнің ең үлкен өркениеттерінің біріне айналды.