Ақпараттық жүйелерді жобалау әдістері туралы реферат
Кіріспе
Ақпараттық жүйе (АЖ) — бұл ұйымдардың қызметін тиімді басқаруға арналған деректерді жинау, өңдеу, сақтау және тарату жүйесі. Қазіргі кезде ақпараттық жүйелер әртүрлі салаларда, мысалы, бизнесте, медицинада, білім беру мен мемлекеттік басқаруда қолданылады. Ақпараттық жүйелерді жобалау — бұл ақпаратты өңдеу процесін автоматтандыру мақсатында қажетті бағдарламалық және аппараттық компоненттерді жоспарлау мен құру үдерісі. Ақпараттық жүйелердің жобалануы тиімді жұмыс істеуге, пайдаланушы талаптарын қанағаттандыруға және ұйымдардың мақсаттарына жетуге мүмкіндік береді. Бұл рефератта ақпараттық жүйелерді жобалау әдістері мен олардың негізгі бағыттары қарастырылады.
Ақпараттық жүйелерді жобалаудың маңызы
Ақпараттық жүйелерді дұрыс жобалау — бұл ұйымның жұмыс тиімділігін арттыруға, шығындарды азайтуға, деректердің сапасын жоғарылатуға және қолданушылардың талаптарын толық қанағаттандыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, дұрыс жобаланған жүйе өз уақытында қажетті ақпаратты ұсына алады, бұзылулар мен қателіктерді болдырмайды. Сондықтан АЖ жобалау әдістерінің дұрыс таңдалуы және орындалуы өте маңызды.
Ақпараттық жүйелерді жобалау әдістері
Ақпараттық жүйелерді жобалаудың бірнеше әдістері бар. Әрбір әдіс өзіне тән ерекшеліктер мен артықшылықтарға ие. Олардың ішінде:
- Құрылымдық әдіс (Structured Methodology)
Құрылымдық әдіс — бұл ақпараттық жүйені жүйелі түрде жобалауға арналған классикалық әдіс. Бұл әдіс кезінде жүйе бірнеше кезеңдерден өтіп, әрбір кезеңде тапсырмалар мен процестер анықталады. Құрылымдық әдіс құрамына үш негізгі кезең кіреді:
- Жүйені талдау — ақпараттық жүйенің мақсаттарын, пайдаланушы талаптарын, қажетті функционалды және ақпараттық ағымдарды анықтау.
- Жүйені жобалау — талдау кезеңінде анықталған ақпараттар негізінде жүйенің құрылымын, интерфейстерін және өзара әрекеттесу механизмдерін жобалау.
- Жүйені енгізу және тестілеу — әзірленген жүйені пайдалануға енгізу және оның жұмысын тексеру.
Бұл әдіс жүйенің барлық деңгейлерін жоспарлауға және нақты стандарттарға сай жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
- Объектілі-бағдарланған әдіс (Object-Oriented Methodology)
Объектілі-бағдарланған әдіс — бұл ақпараттық жүйені жобалауда объектілерді (деректер мен оларды өңдеуге арналған операцияларды) негізгі элемент ретінде қолдануға негізделген әдіс. Бұл әдіс объектілер арасындағы өзара әрекеттестікті және деректерді өңдеудің динамикалық тәсілін басымдылыққа алады. Оның артықшылықтары:
- Жүйенің модульділігі жоғары болады, яғни әрбір объект өз алдына дербес функционалдық бірлік ретінде жұмыс істейді.
- Жүйені кеңейту және түзету оңай болады.
- Кодтың қайталануы мен қателіктерді болдырмау үшін объектілер қайта қолданылуы мүмкін.
Объектілі-бағдарланған әдіс ақпараттық жүйелердің күрделілігін жеңілдетеді және ұзақ мерзімді қолданысқа ыңғайлы болып табылады.
- Айналымды әдіс (Iterative Methodology)
Айналымды әдіс ақпараттық жүйені кезең-кезеңімен және үздіксіз жетілдіру негізінде жобалауға бағытталған. Әрбір кезеңде жүйенің белгілі бір бөлігі жасалып, кейіннен пайдаланушының пікірлеріне негізделіп, жаңартылып отырады. Бұл әдіс бойынша негізгі кезеңдер:
- Алғашқы жүйе нұсқасы жасалады.
- Пайдаланушылардан кері байланыс алынып, ұсыныстар енгізіледі.
- Жүйе қайта өңделіп, жаңа нұсқасы ұсынылады.
Бұл әдіс жүйені жылдам әзірлеу және алғашқы пайдаланушыларға жылдам енгізу мүмкіндігін береді. Сонымен қатар, жүйе үнемі жетілдіріліп отырады.
- Тақырыптық әдіс (Prototyping Methodology)
Тақырыптық әдіс — бұл ақпараттық жүйенің бастапқы жұмыс істеу нұсқасын (прототипін) жасап, оны тестілеу және одан кейін пайдаланушының кері байланысына негізделіп өзгерістер енгізу тәсілі. Бұл әдіс жүйенің дамуының алғашқы кезеңдерінде пайдаланушылардың талаптары мен сұраныстарын нақты анықтауға мүмкіндік береді. Прототиптер негізінде жүйенің әртүрлі компоненттері мен функционалдық мүмкіндіктері тексеріледі.
- Шет елдік тәжірибелерге негізделген әдіс (Case Study Methodology)
Бұл әдіс нақты жүйелердің зерттеулері мен талдауларын негізге ала отырып, жаңа ақпараттық жүйені жобалауға бағытталған. Мұнда жобалаушы нақты жағдайлар мен бұрын қолданылған шешімдерді зерттейді, оларды өз жобасында қолданады. Бұл әдіс әсіресе практикалық тәжірибені қолдану кезінде тиімді.
Қорытынды
Ақпараттық жүйелерді жобалау әдістері — бұл жүйенің тиімді және қауіпсіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін қолданылатын әртүрлі тәсілдер мен әдіснамалар жиынтығы. Әрбір әдіс өз ерекшеліктеріне ие және оның қолданылуы жобаның қажеттіліктері мен мақсаттарына байланысты. Жүйені жобалау кезінде дұрыс әдіс таңдауы маңызды, себебі ол жүйенің жұмысын, қолданысқа берілу уақытын және жүйенің тиімділігін анықтайды. Ақпараттық жүйелерді жобалау қазіргі ақпараттық қоғамда ұйымдардың қарқынды дамуына және тиімді жұмыс істеуіне септігін тигізеді.