ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ, АДАМГЕРШІЛІК САПАЛАРЫ [ 71 бет ]

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 1 ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГ ІС-ӘРЕКЕТІНІҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1 Әлеуметтік педагог – қоғамдық тәрбиелеуші маман 6
1.2 Әлеуметтік педагог іс-әрекетінің әдістері мен ұстанымдары 19
1.3 Қазақстанда әлеуметтік педагог жұмысының негізгі бағыттары 25

2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ, АДАМГЕРШІЛІК САПАЛАРЫ, ҰСТАНЫМДАРЫ МЕН ШЕБЕРЛІКТЕРІ
2.1 Қоғамдық тәрбиелеу жұмысындағы әлеуметтік педагогтің кәсіби шеберлігі, адамгершілік сапалары 35
2.2 Әлеуметтік педагогтың мектеп оқушыларымен жүргізілетін жұмысының ұйымдастырудағы ерекшеліктері 40
2.3 Әлеуметтік көмекті қажет ететіндермен әлеуметтік педагогтың жұмысын қалыптастыру үрдістері 46
3 3 ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ ШЕБЕРЛІГІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

3.1 Әлеуметтік педагогтың ата-аналармен жұмыс жүргізу тәсілдерін жетілдіру 61
3.2 Әлеуметтік педагогтың кәсіби адамгершілік сапаларын дамыту жолдары 65
3.3 Әлеуметтік педагогтың кәсіби, адамгершілік сапаларын жетілдіруде шетелдік тәжірибені қолдану мүмкіндіктері
ҚОРЫТЫНДЫ 676

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        МАЗМҰНЫ
беттер
| |КІРІСПЕ |3 |
|1 |1 ... ... ... ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ | |
| |1.1 ... ...... ... ... |6 |
| |1.2 ... педагог іс-әрекетінің әдістері мен ұстанымдары|19 |
| |1.3 ... ... ... ... ... |25 |
| | ... | |
|2 | | |
| |2 ... ... ... ... АДАМГЕРШІЛІК | |
| ... ... МЕН ... | |
| ... ... ... ... педагогтің кәсіби |35 |
| | |шеберлігі, адамгершілік сапалары | |
| ... ... ... оқушыларымен жүргізілетін |40 |
| | |жұмысының ұйымдастырудағы ерекшеліктері | |
| ... ... ... ... ... ... |46 |
| | |жұмысын қалыптастыру үрдістері | |
|3 |3 ... ... ... ... ... | |
| ... | |
| ... ... ... ... ... |61 |
| | ... жетілдіру | |
| ... ... ... ... сапаларын дамыту |65 |
| | ... | |
| ... ... ... ... ... |69 |
| | ... шетелдік тәжірибені қолдану мүмкіндіктері | |
| |ҚОРЫТЫНДЫ ... | | |
| | |р |
|6 ... ... |78 ... ... Кәсіби әлеуметтік педагогикалық жұмыс – қоғамның
жаңа әлеуметтік жағдайға әсер етуінің басты құралдарының ... ... ... жағдай, өмір сүру жағдайының ... ... ... ... мен ... оның ... мен ... етілуінің маңызыдылығын анықтайды. Қазақстан Республикасындағы
әлеуметтік жұмыс саласындағы ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қазіргі
таңдағы бала тәрбиесiнiң өзектi проблемаларын шешуге тәрбиенiң уақыты өткен
әдiстерiн ауыстыратын тәрбиенiң жаңа ... ... ... ... ұлт ... үшiн әлеуметтік педагогика ғылымының жетiстiгiн ... ... ... ...... күннiң сұранысы. Алайда,
соңғы уақытта елiмiздегi нарықтық ... ... ... ... ... бала ... ... тiптi ерiксiз
қолдан шығып, орны толмас олқылықтар пайда болды. Ата-ана өз ... ... ... ... қоғамға, бiлiм беру мекемелерiне
арта бастады. Оған қоса, ... ... ... бiлiм беру ... ... ... ... дамуы, “мәдени орын” деген атаудың астарына
тығылған керектi, керексiз сауық үйлерiнiң ашылуы ... ... ... ... ... ... ... алмаймыз.
Әлеуметтік педагогика кешенді, интегративті әртүрлі деңгейдегі және
әртүрлі саладағы тәжірибеге шыға алатын ... ... ... ... дәрменсіздігін тудыратын виктимогендікке ... ... ... және ... ... ұйымдарын кеңейтуге көмектесу;
әдістемеде-ашық әлеуметтік-педагогикалық жүйенің мәні мен ... ... ... қатынасын ізгілендірудің жағдайы мен принциптерін анықтауда;
әлеуметтік-педагогикалық тұрғыда-тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... өңделген бағдарлама мен жобаны ... ... ... ... ... кешенді әлеуметтік
инфрақұрылымның, ... ... ... зерттеу
әдістерін жасақтау; тұлғалық тұрғыда-жеке диагностика, түзету жұмыстарының,
әлеуметтік қолдау мен ... ... ... ... ... ... ... әдістемесін жүргізу.
Әлеуметтік педагогика жалпы педагогикалық мәселелерді ғана емес,
қоғамның белгілі бір ауытқуларға ұшыраған ... ... ... салаларын біріктіреді және солармен тығыз байланыста адамның басына
түскен ... шешу ... ... Айталық, психология,
педагогика, медицина және т.б. қоғамдық ғылымдар ... ... ... әлеуметтік жұмыстың басты объектісін анықтауға ... ... ... ... ... ... үшін педагогикалық жағымды
шарттар түзу, ... ... ... ... қорғау,
отбасындағы, мектептегі қарама-қайшылықтарды жоюға, келеңсіз ахуалдардың
алдын алуға жәрдем беру, ... ... ... адамгершілік
сапалары, ұстанымдары мен шеберліктерін қалыптасу үрдістерін зерттеу болып
табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсатына байланысты, оның ... ... ... ... ... және әлеуметтік педагог қызметінің қалыптасуының
теориялық аспектілерін жалпылау;
- Әлеуметтік ... ... ... бағыттарын анықтау;
- Әлеуметтік педагог іс-әрекетінің ғылыми-әдістемелік негіздерін
қарастыру;
- ... ... ... ... ... негізгі
бағыттарын зерттеу;
- Әлеуметтік көмекті ... ... ... ... түрлеріне жалпы сипаттама беру;
- Әлеуметтік педагогтың ... ... ... бағалау;
- Әлеуметтік педагогтың кәсіптік (профессионалдық) сапасын дамыту ;
- Әлеуметтік педогогтың ... ... ... асыруда шетелдік
тәжірибені қолдану мүмкіндіктерін зерттеу.
Дипломдық жұмыстың нысанасы – балалар, жастар, ересек ... ... ... ... мүшелері.
Әлеуметтік педагогиканың пәні – адамның әлеуметтік қоғамда орын алып
қалыптасуы және дамуының педагогикалық-философиялық аспектілері болып оның
жетістіктерін қуаттап, жойылып не ауытқуға ... ... ... ... құрылымы: дипломның құрылымы оның тақырыбының,
мақсаты мен ... ... ... ... ... ... кіріспеден, негізгі, қорытынды бөлімдерден және ... ... ... ... өзектілігі, жұмысты жазудың мақсаты, соған сәйкес
алдына қойылған міндеттері және жұмыстың нысаны қарастырылған.
Негізгі бөлімде әлеуметтік педагог түсінігіне анықтама ... ... іс - ... ... ... әдістері мен ұстанымдары, шетелдік
мамандардың тәжірибесін қолдану мүмкіндіктері, қоғамдық өмірдегі әлеуметтік
педагогтың ұстанатын кәсіби ... ... ... ... ... ... ... қатар осында мектептегі және әлеуметтік
көмекті қажет ... ... ... ... ... қалай
ұйымдастыруына талдау беріледі. Әлеуметтік педагогтың кәсіби шеберлігін
арттыру үшін ... ... ... ... негізгі
бағыттары талданады.
Қорытындыда дипломдық жұмыста талданған әлеуметтік педагогтың жұмысы,
оның адамгершілік және кәсіби сапалары талданып қарастырылған.
Кәсіби ... пен ... ... ... және ... ... ... нәтижесі болып отырып, жалпы мәдени дайындық, тұлғаның
жоғары интеллектуалдық, ... және ... ... Әлеуметтік педагогтың шеберлігі мен құралдары оның ... ... өзі ... өз ... ... ... әдістері мен ... ... ... ... ... ... ҒЫЛЫМИ
ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1 Әлеуметтік педагог – қоғамдық тәрбиелеуші маман
Қоғамдық тәрбие – «бұл ... ... ... ... яғни ... адамаралық байланыстар мен осы мақсатқа
аранайы ұйымдастырылған қоғамдық мекемелер (қайырымдылық қорлары, ұйымдық
қоғамдар, бірлестіктер, т.б.) ... ... ... ... ... ... ... саласы зерттейді. Оның пәні – тұлға
қалыптастыруда ... ... ... орта ... ... ... ... ұйымдар, бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... әсерлері [1].
Адам – жаратылыстың ең күрделі феномені, табиғаттың құрамдас бөлігі.
Биологиялық «тірі жан» ретінде ... ... ... бөлінбейтін
құрамы болғандықтан табиғаттың, қоғамның, ... ... ... ... ... ықпалымен әлеуметтік «жан-иесі» - адамға
айналады.
Адам туралы ілімге қосылған ... ... ұғым ... ... ... құралдарын қоғамның меншігіне айналдыру
дегеннен алынып, баланы немесе жеке тұлғаны қоғамда өмір ... ... ... ... ... - ... ... бір қоғамға бейімделуі мен ерекшеленуі –
басқалардан үздік шығуы, арасындағы тең салмақты ... ... ... ... тән әр ... рөлдік сұрау-талаптары мен ұйғарымдарды
меңгеруі - ... ... ... ... т.б.; білім, белгілі
ұстанымдарды меңгеруі;
- белгілі бір қоғамда өз мақсатының нақты ... және оған ... ... ... жас кезеңіне сай білімінің болуы;
Ерекшелену белгілері:
- көзқарасының болуы мен оны өзгертуге, жаңасын жасауға мүмкіндігі
мен қабілеттілігі (құндылық автономиясы);
- ... ... өзін ... ... ... ... ... (избирателность), эмоционалды берілгендігі (привязанность)
олардың алмасуы мен аялауы;
- өз қиындықтарын өзі шешуі, өзін өзгертуге тосқауылдарды ... өзін ... өзін ... ... ... ... мен өмірге шығармашылық пен
қарауы.
Тәрбиенің аяқталмауы – кез-келген бала, жас өспірім, жеткіншек, ересек
адамның ... ... ... ... ... балалар, жастар, жеткіншектер
т.б. күйзеліске ұшырауынан осы үрдістің “құрамындағы” деген ұйым ... ... ... ... ... ... барлығында
жүзеге асады. Оларды атап өтетін болсақ: ...... ... бастап
қырқынан шыққан кезге дейін; бөбек – бір жасқа толғанға дейін; сәби – ... үш ... ... балдырған – үштен бес жасқа дейін; мектепке дейін
кезең – бестен алты-жеті ... ... кіші ... ... ...... дейін; жеткіншек – 10,13,14 жас; жасөспірім 13,14,15 жас; бозбала мен
бойжеткен – 15,17,18 жас ... ... ... ... шақ-18,23 тен 30
жасқа дейін; қазіргі кезде «жас» деген санатқа 40 жасқа дейінгі кезеңді ... Оның ... ... бар. ... психо-физиологиялық жақтан
оларды ересек адамдар қатарына қосуға ... Ал ... 40 ... ... ... осы ... ... көп жағдайда оқиды, ғылым-білімді,
техниканы меңгереді, тұрмысын реттейді (отбасы ... ... ... ... т.б.); ... осы мәселелеріне байланысты 40-50
жастағы адамдарды ересек адамдар, қазақта қара ... – 40-50, ақ ... жасы ... адам – 65-80, одан соң қарт ... ұзақ өмір сүрген
адамдар 80 жастан асқандар.
Әрбір тұлға, әсіресе балалық, жеткіншек және ... ... ... болып саналады. Себебі, олар қоғамдағы ... ... ... ... ... ... қатысатын тұлға
ретінде қалыптасуы тиіс. Осыған орай адамға қоғамдық талаптарды жеткізіп
отыратындар немесе талап ... ... ... ... бір ... ... ... және басқалар болып табылады [2].
Егеменді ел ретінде тарих табалдырығын енді ғана ... ... ... таңда, тәрбие жұмысы өзекті мәселе болып табылады.
Яғни, біз ұрпақ тәрбиесін, ... ... ... ... ... ... бастау керектігін ұсынды. Атақты педагог А.С.
Макаренко: «...баланы дүниеге ... ... ... тәрбиелеу керек...»
десе, ал профессор Советхан Ғаббасов: ... ... бала ... ... ана ... ... болмастан бұрын, болашақ ата-ана
болар жастардың танысқан сәттерінен басталуын...» ... ... ... алғашқы шарты – ұрық тазалығы. Сол таза ұрықтан бірте-бірте
өсетін жан-иесінің ... ... ... ... атап айтқан
жөн. Ана құрсағындағы тоғыз ай, ... ... ... өмірінде нәресте
бүкіл жер бетіндегі тіршіліктің, миллиондаған жылдар бойы қалыптасқан
баспалдақтарын ... ... ... Бұл ... дәл ... екендігін,
Америка мен Францияда, тағы басқа да көптеген елдерде, құрсақта өсіп жатқан
жан-иесі үш-төрт айдан кейін-ақ, тәрбие ... ... ... ... ... отыр. Жүрек ... ... ... да: «...сүйекке біткен мінез... сүтпен енген қадет...» деп
қаншалықты ... де дәл ... ...... ана құрсағында жетіліп, жарық дүниедегі
ғұмырын түгелдей қамтиды екен. Бұл – ... туа ... ... қасиеттер
мен тұқым қуалайтын генетикалық тылсымдарды ұғынудың және тәрбиеге ықпал
етудің ғылыми жүйесі болып ... Ана ... өсіп келе ... ... ... тоғыз ай торқада жататын мерзімінде, жарты миллиард ... ... ... әр ... ... ... ... дәлелденген
құбылыс. Оның бір клеткадан өрби жетілетін тән құрылысындағы әрбір ... жолы ... ... ... онан да бетер тылсымға толы жан
дүниесін қалыптастыратын сан алуан түйсіктер мен ішкі ... ... ... ... ... қиялға да симайды. Ал ақыл тәрбиесі дегеніміз –
адам тәрбиесінің нәресте кезеңінде жетілетін, аса бір ... мол ... ... елінің ғасырлар бойы қалыптастырған халықтық тәлімінде, ақыл
тәрбиесінің алғашқы ...... ... күнге толған мерзімімен
сабақтастырады да, оның қырқынан шығару ырымын жасайды. Мұны – ... ... ... ұлан-ғасыр тойға да айналдырып ... Ал, ... ... ... ... ... ... біріншіден – нәресте
мойнын ұстай алатын халге жеткендіктен – оның ... рет ... ... Екінші – қолы мен аяқтарының үлгерген тырнақтарын қысқартады. Үшінші
– бала жанарының қарашықтарын ұстай алатындықтан, енді бесігінің ... ... ... ... ... ... ... шыққанда – алғаш рет ақ
пен қараны ажыратып – ақыл ... ... мен ... мол ұзақ ... Ол – осы ... бірінші рет таңырқау мен таңданудың күйін кешеді.
Бұған дейінгі адам тәрбиесінің физиологиялық ...... ...... ақыл ... ... ... ғұмырында
– ақыл тәрбиесінің көмегімен – сананың салтанат құратындығын ажыратып қана
қоймай, барлық қыры мен сырына тереңдей үңілудің мәні зор ақыл ... ... - ... өсіп ... ... ... туралы сөз қозғағанда әркім әр түрлі пікір айтады. Ол туралы
өмір талаптарына сай мінез-құлқы қалыптасқан ... ... ... адам,
ақылды адамды айтамыз делініп әр түрлі анықтамалар берілген. Педагогикада
мұндай болуының себебі тәрбиелілікті теориялық ... өте ... ... көп ... ... мамандығы мен кәсібі, ұстанымдары мен
құндылықтарына байланысты бағалайды. Бірақ олар ... ... ... құлқына сай келмейді. Әр ... ... ... ... керек” деген сауалға жауап іздеген. ... ... ... ... ... ... “балалардың әлеуметтік өмірге
дайындығы” деген ұғым туындады.
Біз ... ... ... болды, ойымызға бірден мектеп, әріптестік
орта, балабақша, институт сияқты ... ... ... ... ... ... әсіресе мектепте тәрбиенің 65%-ы қалыптасады екен. Міне, осындай
процестер жалпы білім беретін мектепті басқару жүйесін, оның ... ... ... ... ... - жеке ... ... мен жалпы қоғамның негізгі мақсаты және
қоғамның әрбір мүшесінің жан-жақты дамуына жағдай ... ... ... ... жас ... ... олардың өздеріне тән
ерекшеліктері мен сипаттары бар. Бұл ... ... ... ... ... ... - тал бесіктен басталады. Әрбір ата-ана өз баласын текті,
тәрбиелік қасиеттерге ... ... ... тәрбиесі де дұрыс
қалыптаспақ. Бүгінгі күнде әлеуметтік тәрбие ... ... ... іс-әрекеттер істелінуде. Әрине, сол жұмыстармен айналысып
жүрген әлуеметтік педагог, ... ... ... зор. ... ерте айырылған, қараусыз, панасыз қалған жас жеткіншектер
тәрбиесі әлеуметтік педагогтар үшін қиынға ... ... ... ... ... ... ... үшін біз сәтсіз отбасы құрмауға
тырысуымыз қажет.
Әлеуметтік педагогтың іс-әрекеті де тәлім-тәрбиелік жұмыстар болғанымен
шұғылданатын нысанасының ерекшеліктеріне ... ... ... және ол кәдімгі оқушы (адам) ... ... ... ... Сол ... әлеуметтік- педагогикалық жұмыстар маңызы жағынан
жалпы педагогикалық іс- әрекетке жақын болғанымен, дәл ... ... ... ... ... және соған сәйкес мақсаты, міндеттері, қолданатын
әдістерінің ... ... ... ... ... ... әсіресе, балалар мен
жастарға ықпалының теріс тұстарын азайту, осы өзгерістердің ... ... ... келтіру тәрбиенің, соның ішінде, әлеуметтік
тәрбиенің міндеті екені педагогтардын алдына жаңа мәселелер қойды. ... ... ... ... ... арта түсті. Қазіргі ... ... ... ... ... ... А.В. Мудрик, В.Д. Семенов, Г.Н.
Филонов т.б. ғалымдарды осы заманның ... ... ... ... ... Қазіргі кезде ТМД елдеріндегі әлеуметтік-
педагогикалық жұмыстар мен ... ... ... мен ... ... да ... ... педагогтардың осы салаға тән пікірлерін
негізге ... ... орай ... Г.А. ... З.У. ... А.Н.
Тесленко, І.Р. Халитованың және басқалардың жекелеген еңбектерін атауға
болады.
Жалпы, педагогикалық іс-әрекет кәсіби іс-әрекеттің бірі ... ... ... жас ... білім беру оларды тәрбиелеу және дамыту болып
табылады. Ол педагогтардың ... ... ... білім
беру мекемелерінде жүргізіледі. Әдеттегі білім беру мекемелері және ... ... ... ... көрсетіліп, оқу жоспарлары,
бағдаламалар, оқу құралдары, оқыту түрлері және басқа да кешенді ... іске ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру, бақылау, бағалау және басқаларға бағытталған [5].
Педагогика ғылымының бір саласы ретінде кейінгі кезде қолданысқа енген
“Әлеуметтік педагогика” деген түсінік екі ... ...... ... Бұл ... бірі философиядан екіншісі педагогикадан ... ... ... ... және ... үрдістерінің
негізінде туындаған.
Әлеумет – қазақ тілі ... ... ... ... білдірсе,
“социология” – латынның socialis – қоғамдық, жалпы деген мәнде болып бірге
өмір сүрген адамдардың тұрмысын, олардың ... және ... ... ... ғылым. Білгілі бір қоғамдағы балалар оқу тәрбие
үрдісінде бірге білім алып, жалпы іс-шараларға ... ... ... ... жинақтап “әлеуметтану” үрдісіне қатысады.
Әлеуметтік педагогиканың пәні – адамның әлеуметтік қоғамда орын ... және ... ... ... ... ... қуаттап, жойылып не ауытқуға ұшыраған ... ... ... ... мен ... нысаны - қоғаның
мүшесі ретіндегі адамның тұлғалық және қоғамдық сипаттары.
Педагогика – гректің peidagogos - баланы жетелеу ... сөз. ... ... ... ... бағып-қағып, серуенге алап шығып, оқуға жетелеп
апаратын адамда педагок деген. Мектеп (ІХ-Х ғғ.) пайда болған кезден бастап
ондағы мұғалімді ... ... Ол ... келе өз ... ... саласының да
атауына айналды. Бұл сөз, жас буындарды оқыту, тәрбиелеудің ... ... ... оның даму ... ... ... келіп осы істі ... ... ... ғылымдармен
астарласа отырып – ғылым саласы ретінде зерделеп, ұсыныстар мен ... ... ... ... ... ... ... жалпы педагогикалық мәселелерді ғана ... ... бір ... ұшыраған бөлігіне арналғандықтан бірнеше
ғылым салаларын біріктіреді және солармен тығыз байланыста ... ... ... ... шешу ... ... ... әлеуметтану
философияның құрамды бөлігі ретінде адамдар қауымының арасындағы қарым-
қатынас ерекшелігі мен ... ... ... ... ... қарастырса, психология оның ішкі жан ... ... ... шығу ... ... дене ... ... кемістіктерін зерттеп емдейді, оларды реттеу, ... ... ... Әлеуметтік педагогика жалпы педагогикамен байланысты,
себебі оның құрамына кіреді және тәрбиелеу мен оқытудың жалпы ұстанымдары,
санаттары, әдістері мен ... т.б. ... ... да ... ... философиямен байланысты себебі әлеуметтану ... және ... ... ... мен ... адамның ойлау
жүйесі, қоршаған ортаны және қоғамың әсері т.б. әлеуметтік педагогиканың ... ... ... ... ... қағидалардың да орынды
қатысы бар; ... ... ... ішкі жан ... танып-білуге
көмектессе, әлеуметтік психология ауытқу мен ... ... ... ... мәселесін қарастырады; медицина, әлеуметтік медицина халық
арасында кең ... ... ... және ... шұғылданады;
физиология мен психофизиология адамың дене ... және оған ... ... ... және ... ... экономика болса,
адамдардың материалдық ахуалы және оған көмек беру мәселелерін қарастырады;
демография, жалпы адам санының ... оның ... ... ықпалы
секілді тұстарын қарастырады.
Демек, әлеуметтік педагогика – баланы, жастар мен қарттарды, ересек
адамдарды әлеуметтендірудің ... ... ілім ... оны ... ... ... ... педагогика, зерттеу нысанына байланысты
өз ішінде де салаларға ... ... ол ... ... ... ... мен ... ахуалының өзгешелігіне байланысты. Мысалы,
қарттармен әлеуметтік-педагогикалық жұмыс; ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-педагогикалық
жұмыс деген секілді көптеген салалар мен тарауларға бөлінеді.
Қазіргі кезде қоғамдағы әр түрлі жаңғыртулар мен өзгерістердің ықпалы
қатты әсер ... ең бір ... тұсы ... ... біз бұл ... ... ретінде бала және онымен жұмыс мәселелерін қарастырамыз. Сонымен,
әлеуметтік педагогика – баланың, оқушы, студенттің ... ... ... тигізетін әсерін зерделейді. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... ... қалыптасуына отбасы, білім,
мәдениет, дін т.б. тигізетін әсерін танып-білетін ілім деуге болады.
Әйтсе де, әлеуметтік педагогиканың жеке ... ... ... ... құралдары мен әдіс-тәсілдері және ... ... ... ... ... ол ... сүйеніп дамиды және жұмыс
практикасынан оның ... ... ... ... бұлардан басқа, тағы өзіндік ғылыми-теориялық ... ... ... бар. Олар әлеуметтік педагог пен
әлеуметтік қызметкерге тиесілі. Оның ... іс ... – бір ... ... ... ... қоғамың тигізетін әсерін білу, көмектесу,
кедергілерді жоюға, күйзелістен шығуға көмектесу дегенді білдіреді ... ... ... ... рет ХІХ ғ. ... неміс педагогі
Адольф Дистервг тарапынан ұсынылған, бірақ ресми түрде бұл ұғым ХХ ғ. ... ғана ... ... Әр ... өзінің зерттейтін пәніне
байланысты түсініктер бар. Педагогика ғылымы секілді әлеуметтік педагогика
да адам туралы. Ол ізгілікті ғылымдармен ... ... жеке ... ғана
тән “әлеуметтік-педагогикалық іс-әрекет”, “әлеуметтік білім беру” және
“әлеуметтік тәрбие” деген санаттардан (категориялар) ... ... ... ... бір ... ... әлеуметтендіруге көмектесіп, ... ... ... жағдай жасау дегенді білдіреді. Бұл ... ... ... тарапынан әр түрлі оқу мекемелерінде, ұйымдарда,
қауымдастықтар, кәсіпорындар мен шеберханаларда, жеке ... ... ... беру – баланы әлеуметтендіру мақсатында қоғам, ондағы
мекемелер, қарым-қатынас жеке ... ... ... ... туралы
білім алып, оны іс жүзінде қолдану жолдарын меңгеру. Осы ұғымға ... мән беру ... ... ... ... ... ... деген ұғымдармен қатар пайда болды.
Әлеуметтік тәрбие – ... ... ... ... әр ... ... ... қарсы тұра алатын тұлғаны
қалыптастыру.
Әлеуметтік-педагогикалық ... – жеке ... әр ... ... ... ... одан ... көмектесу, сүйемелдеу мақсатында
ұйымдастырылады.
Қазіргідей адам мен қоршаған ортаның, адам мен адамның арасында қарама-
қайшылықтар ... ... ... әсер ететін теріс көріністер орын
алып отырған кезде әлеуметтік тәлім-тәрбиенің маңызы зор екені сөзсіз. Ауыр
күйзеліске ұшыраған, жетім-жесір, ... ... ... кедейшілік пен
қайыршылыққа душар болған, әртүрлі туабіткен не техногенді, экологиялық
апаттарға ... ... ... ... ... беруде әлеуметтік-
педагог пен әлеуметтік қызметкердің өзіндік маңызды орны бар ... ... ... туу, ... ... ... өтті.
Педагогика-бүгінде күрделі де, қызық, қиын да, көп салалы, жүйелі ғылым.
Педагогика ғылым ретінде: тәрбиелеу, оқыту, ... ... ... жауап
іздейді.
Педагогикалық ғылым жүйесіне: жалпы педагогика, ... ... ... ... ... ... болса,
соңғы кезде заман талабына орай, әлеуметтік педагогика - ... жеке ... ... ... ... - ... саласы ретінде өзінің алғашқы қадамдарын
жасауда, бірақ оның бастауын ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандық ғалымдар:
А.Н.Тесленко, Б.А.Абдыкаримов, ... ... ... ... ғалымдар: В.Г. Бочарова,
Ю.В.Васильева, ... ... ... ... ... ... ... зерттеуде.
Дегенмен, педагогикалық ғылымның дамушы саласы ретінде ... ... ... әлі де ... ... ... ... әлеуметтену және бейімделу идеяларының дамуы ... ... ... ... ... ... ... кезінде
тұлғаның өзіне-өзі ұйымдастыруы сияқты, т.б негізгі ... әлі ... ... жоқ. ... теорияның дамуын басып озуда, мұның ... ... мен ... ... ... ... ... арақатынасы жөніндегі мәселе төңірегінде талас тудыруда.
Әлеуметтік педагогиканың басқа ... ... ... ... ... мен пәні бар. Әлеуметтік педагогиканың объектісі- адамның
әлеуметтік өзара әрекеттер жиынтығы ... ... даму ... болып
табылады. Бұл процесс әлеуметтік қалыптасу, әлеуметтену, яғни индивидтің
әлеуметтік нормалар мен талаптарды ... осы ... ... ... ... ... ... сияқты
тұлғалық қасиеттерін қалыптастыруды көздейді. Бұл процессті басқа ... ... да ... ... ... ... ... мен тәрбие социологиясы (әлеуметттану), этнография, этнопсихология,
этнопедагогика. Бірақ тек әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... оған әсерін ескере отырып
қарастырады.
Әлеуметтік педагогиканың пәні - ... ... оның ... ... іске асыру әдістері мен түрлері болып ... ... ... ... ... оның ... қалыптасуына
барлық әлеуметтік әсер ету құралдарын пайдаланып, жағдай жасау мен стимул
беру жатады.
Сонымен әлеуметтік педагогиканың ... ... ... ... жүйесі ұғымы кірсе, ал пәні ретінде барлық жастық
кезеңдегі тұлғаның әртүрлі ... ... ... ... кіреді [9].
Әлеуметтік педагогика кешенді, интегративті ... ... ... саладағы тәжірибеге шыға алатын ғылым. Соның ішінде маңыздыларын
атап көрсетсек болады:
- ... ... ... ... қарсы,
кешенді әлеуметтік оңалдыру және әлеуметтік қорғау ұйымдарын
кеңейтуге ... ... ... ... мәні мен ... мен ... қатынасын ізгілендірудің жағдайы мен принциптерін
анықтауда;
- Әлеуметтік-пеадгогикалық тұрғыда-тәрбиелеу құндылықтарының басым
бағыттарын, әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... ... бағдарлама мен жобаны ғылыми-
әдістемелік сүйемелдеу;
- Қолданбалы тұрғыда-әлеуметтік саланы дамыту, кешенді ... ... ... ... әдістерін жасақтау;
- Тұлғалық тұрғыда-жеке диагностика, түзету жұмыстарының, әлеуметтік
қолдау мен ... ... ... ... ... адамдармен
алдын-алу жұмыстарының әдістемесін жасақтау [10].
Әлеуметтік педагогты рухани жетекші, тәлімгер десек те ... ... ... бойы ... оның отбасымен жұмыс жүргізеді, әлеуметтік
қамқорлықты іске ... ... ... ... ... құндылықтардың қалыптасуына ықпал етеді. Сонымен бірге ол
әлеуметтік терапевт-өзінің ... ... ... ... соған сәйкес мамандарға көрінуіне көмектеседі.
Әлеуметтік педагог ... ... тыс ... ... білім
беретін мектептерде, колледждерде, мектеп-интернаттарда, балалар ... ... ... оқу орнындарында,т.б көптеген
мекемелерде жұмыс істей алады. Жалпы білім ... ... ... білім беру мекемелерінде қолайлы орта құруға, оқушының,
педагогтардың ... ... ... ... орта мен бала арасында
кең байланыс ... ... ... ... дамуы және әлеуметтенуі үшін жайлы жағдай
тудыруға әсер ететін маман. ... ... ... ... ұйымдастырушы және әлеуметтену процесінің жоспарлы және мақсатты
түрде өтуіне жағдай жасайтын маман. “Тұлға-отбасы-қоғам” ... ... ... ... бола ... ... ... ізгілікті қарым-қатынасқа тәрбиелеуге әсер етеді. Әлеуметтік
педагог ... ... ... ... ұтымды әлеуметтенуіне әсер
ететін баланың кіші ортасын (микросоциумын) ұйымдастыру, қалыптастыру.
Бірақ ... ... ... ... өз ... әлеуметтік
педагог пен әлеуметтік қызметкер жұмысын ұштастырып отыруына тура келеді.
Соған байланысты әлеуметтік педагогқа этика кодексіне және ... ... ... ... ... Оның бойында ізгілік
сапасы, жоғары рухани және ... ... ... ... қасиеті, қабілеті боуы тиіс.
Әлеуметтік педагог қызметі сенімділік пен өзара түсінушілік ... ... ... ... ... ... ересек адамдарға
көмектесуге, олардың проблемасын өздері шешуге ықпал тигізу болып табылады.
Өмірден ... ... ... ... ... кешірген және
проблеманы өздігінен шеше алмаған олар түсіністікті, ... ... және ... ... ... ... ... және іспен
көмектесу, олрдың өзіне сенуіне, өзінің құндылықтарын қайта ... ... ... ... ... басты міндеті. Балалар мен
жасөспірімдердің жанын түсіну және аялау- ... ... ... ... пен ... көп қырлы, бірақ
әлеуметтік педагог қай салада істесе де оған ... ең ... ... ... тура келеді. Оның кәсіби біліктілігі ... ... ғана ... ... ... ... ... ерекшелігі
де үлкен роль ойнайды [11].
Сонымен, әлеуметтік педагог - өсіп келе ... ... ... құқын қорғаушы. Әлеуметтік педагог- ... ... ... ... мен ... ... ... тікелей қатысушысы, сонымен
қатар - бұл ... ... ... Оның ... күш ... ... ... қиын жағдайдан шығу жолын іздеуге оятуға
бағытталады, адамдардың проблемасын өздері шеше ... ... ... ... ... ... үшін, ең алдымен,
«әлеуметтік педагог» ... ... беру ... сондай-ақ оны
«әлеуметтік қызметкер», «әлеуметтік жұмысшы» секілді мағынасы мен ... ... ... ... ... ... педагог - басқалармен
салыстырғанда біздің ел үшін жаңа ... ... - ... жеке түлға, отбасы және қоршаған ... осы ... ... ... сай ... құрылуына
ықпал ететін байланыстырушы буын».
Қазақстандық ғалымдар әлеуметтік педагогиканың әр ... ... ... салыстырғанда жақында ғана қарастыра бастады.
Р.И. Бурганова әлеуметтік ... ... ... ... болашақ әлеуметтік педагогтың жұмысқа дайындығын қалыптастырудың
мазмұнын теориялық тұрғыдан негіздеп, әдістемесін әзірледі.
Е.З.Батталханов оқушы жастардың гуманистік ... ... мен ... ... ... мәселесі ретінде
зерттеді.
Г.Ж.Меңлібекова болашақ ... ... ... жүйесін құрудың теориялық - әдіснамалық негіздерін қарастырды.
Болашақ ... ... ... ... дайындығын
қалыптастырудың құрама бөліктері мен жағдайларын интеграцияланған және жеке
тұлғаға бағытталған білім беру ... ... М.Т. ... ... ... ... ... зерттеді. Студенттерді болашақ
әлеуметтік педагог мамандығына даярлау барысында олардың кәсіби даярлығын
отбасын құру ... ... ... ... ... ... орнындағы әлеуметтік педагогтарды кәсіби дайындаудың үрдісі оның
зерттеуінің нысаны болып ... ... ... ... ... ... «әлеуметтік
білім беру» ұғымын бірте-бірте «әлеуметтік-педагогикалық білім беру» ... ... ... ... ... беру ... рөл ... педагогиканың пәні - адамның әлеуметтік қоғамда орын алып,
қалыптасуы мен дамуы ... ... ... және ... - адамның жетістіктерін қуаттап, жойылып не ауытқуға ұшыраған
тұстарын қалпына келтіру болып табылады [12].
Әлеуметтік педагогиканың теориясы мен тәжірибесінің ... - ... ... саналатын адамның тұлғалық және қоғамдық сипаттары.
Қазіргі заманғы дағдарыстық жағдай адамдарға кәсіби көмек ... ... ... ... ... ... категориясына
төмендегілерді жатқызуға болады. Олар өмірі кез ... ... ... ... өтпелі кезеңдеріңде жағдайлары мүлде қиындай түсетін
топтар, яғни қарттар мен науқастар; ... ... көп ... ... ... ... ... отбасыларынан шыққан балалар; жұмыссыздар; маскүнемдік
және нашақорлық ... ... ... ... ... дүниежүзінің
көптеген елдерінде әлеуметтік қызметкерлер мен әлеуметтік педагогтар
көрсетеді. ... ... ... ... мен ... ... неше түрлі маман өкілдері орындай алады. Алайда, 80-
жылдары дәрігерлердің «зиян келтірме» деген өсиетін басшылыққа ала отырып,
кәсіби ... ... ... ... пен ... ... алатын
мамандарды дайындау қажеттілігі пісіп жетілді. 1991 жылдың 20 ... ... ... беру ... ... ... ... педагог»
мамандығын бекітті. Әлеуметтік педагогтар мен әлеуметтік қызметкерлер
адамдарға көмек ... ... ... ... сезімге мұқтаж
келетін, жұмысының мәні мен мазмұны бойынша ұқсас мамандықтар ... ... ... аясы да ... ... пікірінше, барлық
педагогтарды әлеуметтік қызметкерлер деп те ... ... Сол ... ... де, ... ... алғанда, педагог ... ... ... ... арнайы педагогикалық білімі жоқ әлеуметтік
қамтамасыз ету қызметтерінің қамқоршы ... алып ... ... ... мен ... ... қызмет аясы, түрлі
жұмыс әдістері жиі қиылысады, бірақ әрқайсының өзінің бөлек мақсаттары бар.
«Әлеуметтік жұмысшы (қызметкер) лауазымдық міндеттерін кез ... ... ... ... ... іске ... Мұнда
олар әлеуметтік-медициналық, заңды, ... не өзге ... ... және ... дамуға, құқықтық
қорғауға мұқтаж жекелеген тұлгаларды анықтауга негізделеді және ... ... ... ... ... ... оқу, ... тұратын жеріндегі, т.б. шиеленісті жағдайларды анықтайды, оларды
шешуде көмек көрсетеді және заңды тұрғыда құқығын ... ... - әр ... ... орталардағы балалармен
тәрбие жұмысын ұйымдастыратын маман; жеке тұлға мен оны ... ... ... ... ... ... мен
тәрбиеленушілердің қызығушылықтары мен мұқтаждықтарын, мінез-құлқындағы
ауытқушылықтарын, шиеленісті ... ... және ... ... жеке тұлға мен білім беру мекемесінің, отбасының, ортаның, ... ... ... ... ... ... ... құқықтары
мен бостандықтарының жүзеге асуына ыңғайлы және қауіпсіз жағдай құрады;
олардың өмірі мен денсаулығын қорғауға, жалпыға ... ... ... өмір ... ... ... ... таланттарын
дамыту үшін оларға жағдайлар жасайды [13].
Әлеуметтік педагогиканың басқа ғылымдармен байланысы
Психология адамның жалпы ішкі жан дүниесін танып ... ... ... ауытқу мен күйзеліске душар болған адамдармен жұмыс
мәселесін қарастырады. Медицина, әлеуметтік медицина халықарасында ... ауру ... ... білу және ... ... Физиология
мен психофизиология адамның дене бітімі және оған тиген зақымдардың әсерін
зерттеу және ... ... ... ... адамдардың материалдық
ахуалы және оған көмек беру мәселелерін ... ... ... ... оның ... ахуалының ықпалы секілді тұстарын
қарастырады.
Ал, әлеуметгік педагогика баланы, жастар мен ... ... ... ... ... ілім ... табылады.
Әлеуметтік педагогика зерттеу нысанына байланысты өз ... де ... ... ол ... ... ... жас ... мен
күйзелісті ахуалының өзгешелігіне байланысты келеді. Мысалы, қарттармен
әлеуметтік ... ... ... арасындағы әлеуметтік педагогикалық
жұмыс, мүгедек балалар арасындағы әлеуметтік педагогикалық ... ... ... ... мен ... бөлінеді.
Қазіргі кезде қоғамдағы әр түрлі жаңғырулар мен ... ... әсер ... ең бір ... тұсы - ... ... біз бұл ... басты
обеъкт ретінде бала және онымен жұмыс мәселелерін қарастырамыз. Сонымен,
әлеуметтік ... ... ... алуына қоғамның тигізетін әсерін
зерделейді. Басқаша айтқанда, баланың білім алуына, тәрбиеленіп, әлеуметтік
тұлға болып қалыптасуына ... ... ... дін т.б. ... ... әсерін зерттейтін ілім деуге болады.
Әлеуметтік педагогиканың жеке өзіне тиісті ... ... ... ... мен әдіс-тәсілдері және ... ... да ... ... ... ол тәжірибеге сүйеніп дамиды, ... ... оның ... ... қалыптасады. Әлеуметтік
педагогиканың өзіндік ғылыми теориялық тұрғыдан қалыптасқан іс-шаралары
бар. Олар әлеуметтік ... пен ... ... тиесілі. Оның
жүргізетін іс-шаралары балаға, балалар тобына белгілі бір ортаның ... ... ... ... және ... ... көмектесуге
бағытталған.
Мәдениеттанушылық көзқарас тұрғысынан алып қарағанда, әлеуметтік
педагогты адамзаттың ... ... ... ... ... білімдер мен ойлау мәдениетінің жиынтығы,
шығармашылық пен ... ... ... ... ... ... ... деп қабылдаған өте маңызды.
Кез келген саладағы әлеуметтік педагогтың кәсіби құзіреттілігіне жоғары
талаптар ... Ол тек ... ... ғана ... етіп қоймай,
сонымен қатар түрлі жағдайларға байланысты әлеуметтік әрекеттердің басқа ... ... ... ... ... ... саяси,
әкімшілік, медициналық және экономикалық та құзіреттіліктерді игеруі ... оның ... осы ... ... байланысты [14].
Әлеуметгік педагогтың кәсіби әрекеттері келесі мақсаттарды көздейді:
мәселелер мен олардың ... ... ... ... алдын-алу;
қызметкерлерге білім беріп, тәрбиелеу; жеке және әлеуметтік себептері ... ... ... ... ... ... құру ... жағдайларды құруға қатысу; жағдайы нашар ... ... ... алу үшін ... ... ... ... кабілеттерді зерттеу; қоғамдық өмірге қатысуға және ... ... ... ... ... араласуға, бағыт-бағдар
алуға, жауапкершілікке, өзін-өзі сыйлауға және сабырлыққа дайындау;
шығармашылық пен ... ... ... ... жұмыс нысаны балалар мен жасөспірімер
болып табылады. Әлеуметтік қызметкерлердің жұмыс ... - ... ... Егер әлеуметтік педагогтың күш жұмсауының нысаны, негізінен,
"тәрбие үрдісі" ... ... ... ... ... ... ... Алайда, бұл айырмашылықтар тек салыстырмалы ... ... ... айқын емес. Әлеуметтік педагогтар мен
әлеуметтік ... ... ... сайын ушығып жатқан мөселелерін
шешуге бірге талпынып, қатар жұмыс істейді.
Әлеуметтік педагогтың кәсіби ... ... ... - жеке тұлғаның
және оның отбасының әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... саласының ерекшелігі бойынша
бірқатар мамандандыруларды қамтиды: ... ... ... әлеуметтік педагог басшысы; әлеуметтік педагог-эколог;
әлеуметтік педагог- валеолог; әлеуметтік педагог-тәрбиеші; жұмыс пен ... ... ... ... ... ... ... тұрғындардың ішінен мүгедектер, жетімдер, ... ... ... аса ... ... ... ... жұмыс жасау
әдістемесін қарастыруға болады. Сондай-ақ әлеуметтік ... ... ... ... ... сол маманның атқаратын
жұмыс орнымен байланысты болады (түрлі оқу орындары, балалар үйі, ... ... ... діни ... ... ... ... мекемелері, демалыс ... ... және ... орталықтары).
Әлеуметтік педагогқа және әлеуметтік қызметкерге қойылатын кәсіби
стандарттар мен талаптар жалпы адамзаттық құндылықтарға ... ... ... ... мен ... оның құқықтары мен мүмкіндіктерін
есепке алады.
В.А.Сластенин әлеуметтік педагогқа қойылатын ... ... ... өзінің жұмыс нысаны болып табылатын тұлғаның жеке құндылығын,
оның қайталанбас ерекшелігі мен ... ... ... таңдалған
мамандықты саналы түрде сезініп қабылдау; көптеген жүйкелік және психикалық
шығындардың болуын ескеру; өзімен тұрақты жұмыс істеуді ... ... ... ... ... ... қажет; Әлеуметтік педагогқа
қойылатын осыншама ... ... ... ... үшін ... мамандарды
мұқият таңдау керек. Олар өз бетінше білім ... ... ... ... әлеуметтік педагогтарды шектелген, тұтас жүйе ретінде
дайындау да ... ... ... ... жеке ... ... ... педагогикалық білімнің ізгіленуі кезінде ... ... ... оның ... ... және кәсіби
білімдігімен қатар қалыптастыра отырып, оларды біртұтас ... ... ... мен ... істеуінің жаңа тенденцияларын есепке
алу;
- педагогикалық білімді оның ... ... ... қазіргі уақыттың талыптарына сөйкес және болашаққа болжам жасай
отыра, әлеуметтік педагогтарды дайындау жұмысының түрлерін, ... ... ... ... ... ... білімнің, педагогикалық оқу ... ... ... демократиялануы.
Қазіргі уақытта елімізде әлеуметтік педагогтардың көп деңгейлі
дайындығы іске асырылуда. ... ... ... ... даярлау
педагогикалық колледждерде, жоғары оқу орындарында, мұғалімдер білімін
жетілдіру және ... ... ... іске ... ... ... сұраныс барған сайын өсуде.
Кәсіби дайындықтың негізін маманның ... ... ... оқу ... ... ... дайындау, бір жағынан
академиялық, ал екінші жағынан, ... бет ... ... ... ... ... ... мамандарын даярлауда қоғамдық, мемлекеттік
сұраныстар міндетті түрде есепке алынып отыруы тиіс. Себебі, бұл ... ... мен ... талабынан туындап отыр [15].
Сонымен, қазіргі кездегі әлеуметтік – саяси және экономикалық жағдайда
оқушылар тәрбиесіне, оқыту мен дамытуына жаңа талаптар қою, ... ... ... ... ... ... ... Оқушыларды әлеуметтік және
еңбектік тәрбиесіндегі абстрактілік пен догматизмді шегеріп, оларды нақты
және ерен іске кірістіру, ... және ... тыс ... жұмыстарында
көзделген талаптарды орындау принципінің бағдарламасы болуы шарт, ... іске ... бару ... ... ... іс-әрекетінің әдістері мен ұстанымдары
Әлеуметтік педагогтың жұмыс нысаны оның ... ... ... ... ... ... ... педагогтың іс-
әрекеті белгілі бір ортаның немесе аумақтың әлеуметтік ерекшелігіне сәйкес,
сол берілген ... ... ... ... ... ... жұмыс нысаны өзінің ... ... ... ... мен ... ... ... бала немесе оқушы болып
табылады. Осыған байланысты, әлеуметтік педагог ... ... ... істеу
барысында оның отбасымен, тәрбиеленіп жатқан шағын ортасымен, дамуына және
қалыптасуына әсер ететін түрлі ... ... ... ... іс-әрекет құрады. Аталған бірлестік іс-әрекеті оның
бекітілген жұмыс жоспарында ... ... ... ... ... ... ... қарай жалпы білім беру
мекемелеріндегі жұмыс, арнайы мекемелермен және жеке адамдармен жұмыс деп
бөлуге болады, ал ... ... ... ... ... ... немесе жастар деп көрсетуге болады. Әлеуметтік педагогикалық жұмыс
отбасында, балабақшада, мектептерде, әр түрлі ... мен ... ... шығармашылық ұйымдарда, жазғы демалыс алаңдарында,
аула клубтарында, ауыл шаруашылық жұмыстары жүріп жатқан ... ... ... ... ... діни ұйымдарда, т.б. ... Осы ... ... педагогикалық жұмыс өздігінше ерекше және олардың
объектісіне байланысты жұмыс түрлері мен тәсілдері де әр ... ... ... ... ... мен ... беру жұмыстарын
жүзеге асырып отырады. Өйткені әлеуметтік білім бұл тек ... ... ... ... бірге тұлғаны не топты қатарға қосу, әлеуметтік ... ... ... мен ... ... Бұл ... ... арнайы әлеуметтік білімі бар ... ... ... ... пен әлеуметтік педагогикалық іс-әрекеттің
айырмашылығы мына ... ... ... ... - ... ... пен ... педагогикалық іс-
әрекеттердің салыстырмалы кестесі
|Іс-әрекет түрі |Мақсаты ... асуы ... ... |
| | | ... | ... ... ... |Балалар мен ... беру ... ... ... ... ересек|мекемелері |
| | ... ... | ... ... ... ... ... мұқтаж|Арнайы |
|педагогикалық ... ... ... ... ... ... тікелей |(адресті); |барлығы |арнайы жұмыс |
| ... беру ... бір | | |
| | ... не | | |
| | ... | | ... Ж.Әбішев, С.Бабаев, А.Құдярова «Педагогика» Алматы, Дарын 2004 |
Кестеде көрсетілгендей, әлеуметтік педагогикалық іс-әрекеттің
негізгі ... ... ... ... ... және бейімделмей
қалудың алдын алу, қоғамдық нормалардың ауытқуғандарды қалпына ... ... ... ... ... не ... тікелей немесе жеке
жұмыс істеу, күйзеліске ұшыраған ... мен ... не ... ... ... ... мекемелерге өз уақытында қайырылу, оларды орналастыру,
жәрдем беруін өтіну, көмек ... ... ... ондағы балалармен
үздіксіз (мектепті тәмамдағанша) ... ... ... ... ал әлеуметтік педагог бір не бірнеше рет, бір ай не одан көп
мерзімде, баланың (жас не ... ... ... ... ... ғана
жұмыс істейді.
Әлеуметтік педагогтың іс-әрекетінің көптенген қызметінің бір саласы-
отбасымен жұмыс болып табылады.
Отбасымен ... ... ... ... отбасындағы
немесе тәлім-тәрбие мекемелеріндегі көмекке мұқтаж адамдармен жұмыс ... Бұл ... ... ... ... бар ... ... әлеуметтік педагогикалық білімі бар адамдар ғана ... ... ... ... ... ... бойынша қызметінің негізін
қалаушы қағидалар: гуманистік; жеке тұлғалық; өмір сүру мен тәрбиенің
тұтастығы қағидасы; дамыта ... ... ... отбасына деген сабырлық,
құрмет пен талап қоюшылықты үйлестіру қағидасы; қоғамның ... мен ... жаңа ... ... алу; мақсатқа сәйкес делдалдылықты іске
асыру қағидасы; ... ... ... ... асыру әлеуметтік
педагог қызметінің маңызды шарты болып табылады.
1. кесте - ... ... ... ... ... нысаны ... ... ... ... |Дәнекерлік жұмыстары |
|көмек | | ... ... ... |Үйлестіру; ... ... ... ... | ... ашу; ... ... |
| ... ... ... ... реттеуге;|Мәлімет беру; ... ... ... ... ... | ... ... ... ... |Байланыстыру; |
|көмектесу; | | |
| | | ... І.Р. ... ... педагогика» Алматы, «Білім» 2007 |
Кестеде көрсетілгендей, ... ... ... ...... ... адамдар, қарттар яғни бүкіл отбасы мүшелері жатады. Оларға
жәрдем беру ... ... ... ... ... ... көмек
алуға қолдау көрсету, мәлімет беру ... ... беру екі ... ... беру және ... ... ... Осыған орай ата-
аналарымен ... ... да, ... ... ... беріп,
отбасында кездесетін қарама-қайшылықтар мен келіспеушіліктердің алдын алып,
түсіндіру жұмыстарын ұйымдастыру және педагогикалық сауатын ашып, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жас
ата-аналар арасында тәрбиелеу мақсатын дұрыс түсіне ... ... ... талап қоя алмағаны, артық еркелетуі, не болмаса шектен тыс
қаталдық, баланың көз ... ... ... келе ... ұрысып керісуі,
баланы ұрып-соғу, зеку, кемсіту, баланы бағып-тәрбиелеуді ... ... ... көмектің тағы бір аса маңызды ... ... ... Оның өзі ... ... ... психологиялық
көмек және психика түзету жұмыстар ... ... ... – қайта
тәрбиелеу болғандықтан, педагогикалық және психологиялық жұмыс жүргізіледі.
Себебі, мінезі мен жүріс-тұрысының қай ... ... те, ол ... ... ету ... ... асады. Өйткені, бала талап етіп ... ... ... ... ... ... сіңірмейінше, соның қажет
екенін жжан ... ... ... ... ... ... ... реттеу, қайта тәртіпке келтіру ондағы
адамдардың психикасын реттеумен тығыз байланысты. ... ... ... ... ... психотерапевт және психологтың
күш біріктіруіне байланысты. Педагог отбасындағы қарым-қатынасты, ... ... ... ... ... ... ... жолдарын
болжап қарастырса, психолог тестілеу, әңгімелесу, социометриялық зерттеулер
жүргізу арқылы ондағы адамдардың психикалық ... және ... ... орай реттеу жолдарын қарастырады. Ал психитерапевт
психикасына ... ... ... ... әр түрлі психологиялық және
медициналық жолдармен емдеуді қолға алады. ... ... ... ... ... мынадай ұш тармақтан тұрады: отбасына көмек
беретін мекемелердің, демеушілердің жұмыстарын ... және ... ... мен ... ... мәлімет беру; отбасы мүшелерімен ... бос ... ... ... қажетті іс-шаралар ұйымдастыруға
көмектесу – мейрамдар мен әр түрлі сайыстар өткізу, ... ... ... клуб ... ұйымдастыру, көрмелер, аукциондар
ұйымдастыру, балаларды кітап оқу, ... ... ... ... балаларға өз мүмкіндіктерін пайдалануы бойынша бағыт беру ... ... ... ... ... ... ... тұлға - отбасы
қоғам» жүйесіндегі өзара қарым-қатынастарда реттеп отырады. Осы ... мен ... ... ... ... етеді.
Әлеуметтік-педагогикалық іс-әрекеттің әдіс-тәсілдері. Әдіс - ойға алған
бір істі жүзеге асыруға бағытталған амалдар жиынтығы. Бұл "метод" ... деп те ... ... - грек сөзінен алынып; белтілі бір
іс-әрекеттің тәсілі дегенді білдіреді. Ал ... ... - ... ... ... белгілі бір іс-шараны жүзеге асырудың реті, қимыл-әрекет,
немесе іскерлік [18].
Әлеуметтік педагогикалық әдіс, іс-әрекетті ... ... ... ... әдіс ... мен ... ересек адамдарды
әлеуметтендіруде, оларға жекелеген, ... ... ... қолданатын,
әлеуметтік педагогтың басты жәрдемшісі болып табылады. Әлеуметтік
педагогика ... ... ... ... енді гана дамып келе жатқан
ғылым болғандықтан, оның ... ... ... ... әлеуметтік
психология, әлеуметтану ілімдерінен алынып, қолданылатын сипатқа ие.
Әдіс - тәсілдің құрамды ... ... ... ... ... ... ... әдістерді қолдану әр ... ... ... ... ... Э.Щ.Натанзон әдістерді екі сипатқа ... ... және ... ... ... - ... көңіл бөлу, кеңесу, өтіну, сенім
білдіру, өз күшіне сүйендіру, т.б. ал кедергі ... ... - ... жазалау, ым-ишарамен басқару, зекіп ... ... ... ... ызалану, ашулану, басқа да баланы ашындыратын амалдар.
Бұл әдістер әр ... өмір ... ... әр ... ... қолданыс әлеуметтік ахуалға, әлеуметтендіру сипатына, әр адамның жеке
тұлғалық ерекшеліктеріне, мәселенің жай-күйіне байланысты болып келеді.
Әлеуметтік тәрбиенің ... ... ... ... тәжірибеде
қолданатын материалдық, эмоциялық, зерделік, ... ... ойын – ... бір түрі, бірақ ойын әдіс те болып есептеледі. ... ... ... ... ең ... ... ретінде де қарастырылады.
Әлеуметтік-педагогикалық құралдарына көркем ... ... ... ... ... ... құралдары т.б. кіреді. Бұл үш ұғым ... ... Оның ... ... ... ... кесте - Әлеуметтік педагогикалық іс-әрекет құрамы
|Әдіс тәсілдері ... ... ... |
|Зерттеу, зерделеу |Оқу ... ... | ... ... түріндегі әдістер; |Еңбек ... ... ... |Ойын ... ... | ... ... ... ... ... ... ету; ... ... | ... |
|Үйрету; ... ... ... | ... ... |Бос ... |Дәнекерлік; ... | ... ... ... | ... ... ... | ... ... әдістері; | ... ... т.б.) |
| | ... ұйымдастыру; |
| | ... алу; ... І.Р. ... ... ... ... «Білім» 2007 |
Кестеде көрсетілгендей, ... ... ... ... ал ... кезегінде құралдар арқылы жүзеге асады да кейбір кездерде құрал ретінде
пайдалануға болады. Әлеуметтік педагогикалық іс-әрекетте көбінесе ... ... ... қолданылады. Сендіру әдісі – дамуында кемшіліктері
бар мүгедек балаларды қоғамда әділдік, адалдық, шындық, бар ... ... ... ... ... ... ... сақтауға үйрету болып саналады. Бұл әдіс көп жағдайда балалардың
ой-санасына, бейімділігі мен сезім-эмоциясына әсер етеді, баланың ішкі ... ... ... оятып, көңілін көтеріп, өз күшіне сенімін
тудырады. Жаттығу ідісі ... ... ... ... ... ... ... арқылы әдетке айналып, ол ... ... жеке ... ретінде көрініс береді. Бұған мынадай
қарапайым мысал келтіруге болады: Бала ас ішу ... ... ... үсті ... ... ... өзін ұстай алмаса оны ұрысу арқылы реттеу
қиын. Сондықтан үйрету, жаттықтыру, көп рет ... ... ... ол ... өте келе өзінен-өзі қалыптасқан қимыл ретінде
қалыптасады.
Қазіргі ... ... ... ... ... іс-әрекеті, өз басының ұстаздық қасиеттері, рефлексия секілді
тұстарының ... ... ... ... ... ... ... жүмыстарда «әлеуметтік педагогикалық» және «технология» деген
екі түсінікті білдіреді.
Қазіргі кезде «педагогикалық технология» ұғымына ... ... ... ... ... ... мәні мен ... бір болып келеді.
Педагогикалық технология кең мағынада - ... ... ... ... ... ... ... және оның нәтижесін арттыру,
барысын ... ... ... ... ... ... дегенді
білдіреді. Ал осы ұғымның тар мағынасына келетін ... ол ... ... және оны ... ... білдіреді [19].
Әлеуметтік педагогикалық жұмыста қолданатын әдіс, тәсіл, құрал, мақсат,
міндет, форма, ... ... ... ... ... толығы мен әлеуметтік-педагогикалық технологияны білдіреді. Бірақ,
әлеуметтік-педагогикалық технологияның мазмұны ... ... ... кең. ... ... ... ... - деген
ұғымға келетін болсақ, ол әлеуметтану ... ... ... болып,
әлеуметтік үрдістердің барысын талдау, ... ... ... және оны жүзеге асыратын қызметкер мен әлеуметтік педагогтың іс-
әрекетін қамтиды. Жоғарыда айтылғандай, әлеуметтік жұмыстар педагогика және
психология ғылымына ... ... ... мен ересек адамдардың,
қарттардың жас және жеке ... ... ... ... ... беру ... ... бағытталған.
Әлеуметтік технология дегеніміз әлеуметтік қызметті ... және ... ... ... ... қарастыруды талап етеді. Өйткені әлеуметтік қызметкер мен
әлеуметтік педагогтың жұмысы ұқсас, әрі көп ... ... ... Мұны ... педагогика технологиясы» десек те болады.
Педагогикалық технология - оқуытумен тәрбиелеудің белгілі бір мақсатына
жету үшін жасалынады. Әр педагогтың өзінше педагогикалық жеке ... ... ... ... меңгермей жатып ешқашан шебер бола
алмайды. Педагогикалық техниканы меңгеру баланың ... ... Бұл ... ... ... сөйлеу қабілеті өзінің
сезімдерін қоршаған ортаға көрсете алуды талап етеді. Әлеуметтік технология
түсінігі 20-ғасырдың 70-80 ... ... ... ... ... ... ... болуы мен ... ... ... жаңа тұрғыда сапалы қарастыру керек болды. Бұл
кезеңдегі ... ... ... ... әр ... ... Болгарлық зерттеуші Н.Г. Стефанов ... ... қиын ... ... ... бағынады. Шынайы проблема
әлеуметтік іс-әрекетерді техникалау емес, оны қалай жүзеге асыруда» дейді
және оның пікірінше, ... ... ... ... ... кезеңдермен
операцияларға бөлу міндеті тұрады.
Сонымен, әлеуметтік педагогикалық жұмыста отбасындағы баланың ... беру аса ... ... ... ... ... ... болса, баланы
кемсітіп, зекіп, ұрып-соғып, қорқытып, оған ... ... ... ... ... ауруға шалдығуы әбден мүмкін. Мұндай жағдайда
педагог оның себептерін ... ... ... ішкі ... сай ... ... ... қарастырады. Ол баланың бойындағы
кемшіліктерді жоюға, отбасындағы туысқандарымен болған ... оны ... ... қарастырып, жылы қарым-қатынас орнатуға
көмектеседі. Отбасындағы бала тәрбиесінде ... ... ... мен ... ... ... ... қайсысының
балаға дұрыс ықпал ететінін білуі аса маңызды.
1.3 ... ... ... ... ... бағыттары
Әлеуметтік педагог іс-әрекетінің мынадай бағыттары болады. Олар:
диагностикалық, ... ... ... алу, ... ... ... ... әлеуметтік-терапевтік
(емдік), психологиялық.
Диагностикалық: әлеуметтік педагог жеке тұлғаның қызметін, қарым-
қатынас ... ... ... ... ... ... ересектердің ықпал ету дәрежесі мен бағытын зерттейді және
нақты түрде бағалайды; тұлғаның жеке және жас ... ... ... ... ... ... (ақпарат жинау, әңгіме
жүргізу, тест алу, сұраныс қабылдау).
Ұйымдастырушылық: ол ашық ортада ... мен ... ... ... ... ұйымдастырады, демалысты орынды түрде
ұйымдастыруға ықпал етеді, адамдар арасындағы өзара қарым-қатынастардың
шынайы демократиялық ... ... жеке ... ... жөніндегі барлық иниституттардың
қызметінің дамуына қарай тәрбие үрдісіне бағдарлама және болжам жасайды.
Алдын алу және әлеуметтік-емдік: ... ... жеке ... ... жағымсыз ықпалдардың алдын алудың және жеңіп шығудың әлеуметтік-
құқықты, заңды, ... ... іске ... жеке ... ... ... етеді; тұлғаның психикалық және ... ... ... ... ... байланыстық: өсіп келе жатқан ұрпақты ... ... бала мен оның ... ... ... ... мен ... байланыстарды реттейді.
Қорғаушы: жеке тұлғаның құқықтары мен мүдделерін қорғауға бағытталған
құқықтық нормалардың бар кешенін пайдаланады, ... мен ... ... ... ... жол ... ... қатысты мемлекеттік
мәжбүрлеу шараларын қолдануға көмектеседі.
Әлеуметтік түзету (коррекция) және дамыту: тұлғаның ... ... ... оқу дағдысы мен біліктілікті дамыту.
Әлеуметтік кеңес (консультация) жүргізу, кәсіби кеңес ... ... ... мәселелерді шешуге көмек көрсету.
Әлеуметтік-медициналық: сырқаттардың алдын алу бойынша ... ... ... көмек керсетудің негіздерін игеруге
көмектеседі, жастарды отбасы өміріне дайындауға ... ... ... ... ... ... білімі бар адамды
«оқытушы», «мұғалім», ... ... деп ... оған ... ... ... ... қалыптасқан дәстүр. Заман өзгеріп, қоғамның
дамуына байланысты қазіргі кезде ... ... мен ... жаңа ... ... де ... болды. Кейінгі кезде педагогика
саласында осындай мән беріп келе жатқан кәсіп түрінің бірі - ... ... ... ... ... бір ... ... білік иелеріне арналған
атау болса, ... ... ... ... бір ... ... ... жалпы оқыту және тәрбиелеу ісімен шұғылданатын арнайы
білімі бар ... ... ... ... соның ішінде күйзеліске
ұшыраған балалар (ересек ... ... ... ... кәсіп қылған
тұлғаны «әлеуметтік педагог» деп атайды.
«Әлеуметтік педагог» кәсібі педагог және «мұғалім» деген сөзбен сәйкес
келеді. Сондықтан қазір ... ... ... ... ... бар не
болмаса сондай курстардан өткен мұғалім куәлігі (сертификат) бар адамдар
атқаруда. Мұғалім мен әлеуметтік ... ... ...... ... ...... 18 жасқа дейінгі дамуы және әлеуметтік қалыптасуы.
Біріккен Ұлттар ... ... (1995ж) ... ... өзін қорғауға қауқарсыз ең әлсіз мүшелері болғандықтан, ... ... ... ... ... ... қолдауды қажетсінеді.
Сондай-ақ мұнда баланы туғанша және туғаннан кейін де құқықтық қорғау, ол
дүниеге келген ұлт пен ... ... ... ... құрметтеу,
баланың мүддесін көздеу қарастырылған. Сонымен бірге, Конвенцияда егер де
бір себептермен бала күйзеліске душар ... не ... ... ... ... ... өз ... алып, оның ата-анасының құқығына құрметпен
қарап, әр отбасының баланы дамыту, тәрбиеленуіне мүмкіндік береді. Әр бала
өмірге, оқуға білім ... ... өз ата ... ... ... ... ... білдіруге құқылы деген секілді тағы басқа да
мәселелерді ... бұл екі ... ... бар. ...... ... білім беруші, тарихи дәуірлерде жинақталған тәжірибені беру ... және ... ... ... ... білім алған тұлға. Ал енді
әлеуметтік педагог – белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі, сүйеу болады, қолдау көрсетеді,
қатарға қосу немесе қайта ... ... ... ... ... ... белгілі бір мекемеде (мектеп, колледж, лицей, институт,
университет т.б) ... ... ... ... ... ... да
мекемелер мен ұйымдарда жұмыс істеп, ... ... ... ... мен ересек адамдарға (жасына, әлеуметтік-материалдық ахуалына
қарамастан) әр ... ... ... жұмыстарын жүзеге асырады. Әлеуметтік
педагогтың жұмыс ауқымы өте кең [20].
Жұмыс нысанына ... ... ... ... ... ... міндеттері айқындалып, одан соң жұмыс формалары
нақтыланады.
Түпдерек: І.Х. Халитова «Әлеуметтік педагогика» ... ... ... ... ... ... үлгісі
Кестеде көрсетілгендей әлеуметтік педагогтың атқаратын іс-әрекетінің
құрылымы нысанаға (объектіге) байланысты. Олар - әр ... ... ... ... ... ... зақымдалып не психикасы ауытқуларға
ұшыраған балалар, жасөспірімдер, жастар және ... ... ... ... не ... бұзылған, педагогикалық, әлеуметтік жақтан
қиыншылықтарға кездескендер (денесі, қозғалыс мүшелері, ақыл-есі, ... ... мен ... мүшелері т.б.).
Егерде даму, қалыптасу ... еш ... ... ... ... ... ... жағдайда әлеуметтік педагогтың қажеті
де жоқ. Бірақ та, әр түрлі тосын жағдайларға ... ... ... ... шыққандар, тыйым салынған заттарды қолдану мен
қоғамдық тәртіпке қайшы келетін ... ... ... бұзушылар,
қылмыстық істерге барған балалар мен ересек адамдар кездеседі. ... ... ... ... педагогтың алдына қойған негізгі мақсаты – ... ... ... ... түзу және ... сақтау, олардың
талабын, қажеттіліктерін, мүддесін қорғау, отбасындағы, мектептегі ... ... ... ахуалдардың алдын алуға жәрдем беру болып
табылады. Бұл мақсатқа қол ... үшін ... ... мынадай
жұмыстарды жүзеге асырады:
- Диагностикалау жұмыстарын ұйымдастыру: әр ... ... ... ... ... бойындағы жат
көріністерді, ауытқуларды анықтау;
- Болжамдар жасау: жат көріністерді ... ... ... ... ... ... ... болжау;
- Делдалдық жұмыстар: кейбір жағдайда, белгілі бір мәселелерді шешуде
педагогтың өзіне де көмекші керек, екінші бір ... ... ... не ... ... мен ... ... байланыстырушы
тізбек қызметін атқаруға тура келеді;
- Қорғау, ... ... ... ... ... ұшыраған
адамды, баланы т.б. өзінен, басқалардан ... ... ... Алдын алу, ескерту, мәлімет беру жұмыстары;
- Қаржы-қаражат табу, оларды ... білу ... ... ... ... ... педагогтың барлық іс-әрекеті белгілі бір құралдарды қолдану
арқылы жүзеге асады. Оларға әр түрлі ... ... ... ... және материалдық қаражаттар, әдістер, жұмыс формалары, және
ақпараттық технологиялар мен ... да ... ... ... ... ... мыналар болып табылады:
1.Әлеуметтік педагогтың әлеуметтік-ақпараттық көмегі-балаларды
әлеуметтік ... ... және ... ... ... ... мен олардың ұсынатын қызметтері бойынша ақпараттармен қамтамасыз
етуге бағытталған.
2.Әлеуметтік-құқықтық көмек - адам және бала құқын сақтауға,балалардың
түрлі ... ... ... іске асыруға ықпал ету,
тұрғын үй бойынша, отбасы-некелік, еңбек, азаматтық сұрақтар бойынша ... ... ... ... ... - ... т.б психологиялық, моральдық,эмоционалдық
жағдайларын қалпына ... ... бар ... ... ... реабилитациялық қызмет.
4.Әлеуметтік-экономикалық көмек-жәрдемақы, компенсация, бір ... ... ... көмек, жетімдерді, жетімдер үйінің түлектерін
қолдауға арналған материалдық көмегін алуына ... ... ... ауру ... ... ... және ... ішкілікке салынудың, жасы кәмелетке толмағандардың есірткіге
салынуының ... ... ... ... ... ... қамқорлыққа алуға бағытталған.
6.Әлеуметтік-психологиялық көмек-отбасында және бала ... ... ... ... ... құруға,отбасының, мектеп
ұжымының балаға кері ықпалын, орта мен бала арасындағы қарым-қатынасындағы
қиыншылықтар мен ... ... мен жеке ... өз орнын табудағы
қиыншылықтарды ... ... ... ... тәрбиесіне байланысты ата-
аналарға көмектесуге бағытталған ... пен ... ... ... мен кикілжіңді шешуге,”риск тобына” ... ... дауы мен ... ... ... педагог құқылы:
- білім беру мекемелерінің басшыларынан қызметтік ... ... ... ... ... етуге;
- заң шығарушы, атқарушы және сот билігінің алдында оқушыларды
қорғауға;
- оқушыларға ... ... үшін және ... жеке ... ... ... және ... мекемелерге сұраныс тастауға;
- өзінің қызметтік ... ... ... беру ... пайдалануға мүмкіндік алуға;
- ата-аналарды (немесе оларды ауыстыратын ... ... ... ... ... белсенді жұмысы үшін мадақтау
туралы мектеп әкімшілігіне ұсыныс беруге;
- жасөспірімдер мен балалардың ... ... ... ... ... ... және ... сауал жүргізу;
- өз біліктілігін көтеруге;
- білім беру үрдісін жетілдіру бойынша білім беру ... ... ... ... бала ... бұзу ... ... білім беру мекемесінің
әкімшілігіне мәлімдеуге.
Әлеуметтік педагог ... ... беру ... ... ... ... әлеуметтік –
педагогикалық жұмыстардың басым ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру.
- оқушының (тәрбиеленушінің) құқына нұқсан келтіретін шешімдердің
қабылдануына кедергі жасауға;
- бала құқын ... ... ... мен ... ... білу
және өз жұмысында пайдалануға;
- өз мерзімінде әлеуметтік – педагогикалық құжаттарды хаттауға;
- ... ... және ... ... ... отыруға;
- үнемі өз біліктілігін көтеріп отыруға;
- заң аясында көрсетілген жағдайларда ғана конфиденциалдық (құпия)
ақпараттарды қолдану.
Әлеуметтік педагогтың рөлі мен ... ... иесі ... биік ... және ... мәдениетті
педогог болуы тиіс, психолог және әлеуметтік қызметкер бола білуі, ... ... ... дамуына байланысты оны қорғауда өзінің белсенді
рол атқаратын түсіне алуы тиіс, тұрақты ... ... ... ... ... балаларға, жасөспірімдерге, ата-аналарға әлеуметтік
– педагогикалық көмек көрсете отырып, келесі қызметтерді атқарады:
- талдау диагностикалық;
- болжамдау;
- ұйымдастыру, байланыстыру;
- түзету (коррекциялық);
- үйлестіру – ... ... ...... ... және көмек қызметі;
- қорғаушылық;
- психо – терапевтік;
- ...... ... ... ... ... педагогтың талдау-диагностикалық қызметі:
- білім беру мекемелерінің әлеуметтік ... ... және ... ... ... әсер ету
мүмкіндігін болжайды;
- оқушының тұлғалық ... мен ... оның ... баланың, жасөспірімнің тәртібіндегі ауытқушылығының себебін,
отбасының ... ... ... ... ... оқушыларды анықтауға жәрдем береді;
- эмоционалдық және интеллектуалдық дамуында кедергі бар оқушыларды
анықтайды [23].
Әлеуметтік педагогтың болжамдау ... ... және ... ... ... ... ... мен оқушылардың тұлғалық дамуын болжамдайды,
тұлғаның өзін-өзі дамытуы мен тәрбиелеуіне көмектеседі;
- әлеуметтену үрдісі кезінде дамуының болашағын ... ... ... ... ... ... әлеуметтік –
педагогикалық жұмысын жоспарлайды.
Әлеуметтік ... ... ... ... әлеуметтік ортаның кері әсерінен оқушыларды сақтауға тырысу;
- оқушылардың өзін-өзі бағалауын түзетуді іске асырып, жағымсыз
әдеттерден ... ... ... ... ... ашық ... бала мен жасөспірімдердің маңызды, мәнді іс-
әрекетін ұйымдастыру;
- ...... ... ... отырып оқушыларды
алуан түрлі микроорталықтың қызметтеріне қатыстыру;
- ересектерді қатыстыра ... ... ... ... ... тәрбиенің барлық субъектілерінің қызметін үйлестіру;
- әлеуметтік қорғау және көмек беру ұйымдарымен бірлесе отырып қызмет
жасау.
Әлеуметтік педагогтың әлеуметтік-педагогикалық ... және ... ... тану, бағалау, қалыптастыру, ұйымдастыру, дамыту, іске
асыру ... ... ... білікті психологиялық
– педагогикалық көмек беру;
- оқушылармен сенімді қарым-қатынас орнату.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мен ... қорғауға
бағытталған нормалардың түгел кешенін пайдалану;
- ... ... ... әсер ... ... және ... ... тарапынан заң аясында жауапкершілікке тартуға жәрдем беру;
- әлеуметтік қолдау және көмек ұйымдарымен өзара ... ... ... болжамдау қызметі: әлеуметтік және педагогикалық
жағдайларды талдау негізінде тәрбиелеу ... мен ... ... болжамдайды, тұлғаның өзін-өзі дамытуы мен тәрбиелеуіне көмектеседі,
әлеуметтену үрдісі кезінде дамуының ... ... ... ... ... ... әлеуметтік – педагогикалық ... ... ... қызметі: тәрбие
қызметінің субъектілерін – ... ... ... беру ... және ... емес ұйымдардың, т.б. ... ... ... ... мен ... ... ... тигізу, олардың
қарым-қатынасын ізгілендіруді қалыптастыруға жағдай жасайды және ... ... бала ... ... ... әсер ... ... |
Ескертпе: О.М.Крапивин «Социальная педагогика» Учебное пособие Москва,
1994
2-сурет – Әлеуметтік педагог жұмысының мақсаты
Суретте көрсетілгендей, әлеуметтік педагог ... ... ... ... және тұлғаның өз мүддесін, талабын қанағаттандыруға
баулу, қабілеттерін дамытуына ынтасын ояту мақсатын көздейді. ... ... ... ... беру ... әлеуметтік
микроорталықтарының ерекшеліктерін зерттейді және ... ... әсер ету ... ... оқушының тұлғалық ерекшеліктері мен
қасиетін, оның проблемаларын ... ... ... тәртібіндегі
ауытқушылығының себебін, отбасының әлеуметтік қолайсыздығының себебін
анықтайды, дарынды оқушыларды ... ... ... ... және
интеллектуалдық дамуында кедергі бар оқушыларды анықтайды.
Сонымен жоғарыдағыларды қорытындылай келе, әлеуметтік педагогтың жүзеге
асыратын ... ... көп ... ... ... іс ... ... құралдары да сан алуан. Ол педагогтың жеке тұлғасы, білім-
білгірлігі мен кәсіптік шеберлігіне байланысты. Әлеуметтік-педагогикалық іс-
әрекеттің ... ... ... ... жылдам көмектесу және
бейімделмей қалудың алдын алу, қоғамдық нормалардан ауытқығандарды қалпына
келтіріп қатарға қосу, түзету, баламен ... не ... ... жеке жұмыс істеу, күйзеліске ұшыраған балалар мен-жастарға, не
ересек ... ... ... ... ... өз ... ... орналастыру, жәрдем беруін өтіну, көмек сұрау болып табылады.
Әлеуметтік педагогтың рөлі: бұл мамандықтың иесі гуманист, биік рухани
және жалпы мәдениетті педогог ... ... ... және ... бола білуі, баланың білім алуына, тәрбиесіне, дамуына байланысты
оны қорғауда өзінің ... рол ... ... алуы ... ... қағидасы, ұстамды болуы тиіс.
Қазақстанда әлеуметтік педагогикалық жұмысты дамыту үшін:
- заман талабына сай білімді және білікті ... ... ... еңбекақысын көтеру,сонда қызметкердің жұмысқа деген
қабілеті ашылады;
- ... ... ... дұрыс бағыттау;
- делдалдық жұмыстарды жүргізу;
- шетелдердің озық үлгілерін дұрыс пайдалану;
- әрбір тұлғаның өмірде өз ... ... ... ... ... ... стратегиялық бағыт таңдау;
- жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін дамыту;
- әлеуметтік ортада әлеуметтік психодиагностиканы жиі және ... ... ... ... ... және пайдалану;
- жеке тұлғалар мен топтармен психологиялық жағдайын ... ... ... ... елдердің жұмыс жүргізу модельдерін салыстырып, талдап,
тәжірибеден қалай өткеніне қарай ... ... ... ... ... пен әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламасын сапалы
түрде құру және жүзеге асыру;
- әлеуметтік институттардың білім беру деңгейін ... ... ... ... ... қолдау керек;
- психикалық, медициналық, экономикалық бағыттарға мемлекет тарапынан
жеткілікті қаражат бөлу және оған ... ... ... ... бала мен ... қоршаған орта өзінің әр бір даму
кезеңдерінде жаңа әлеуметтік сапа ... мен ... ... ... ... ... ... қайшылықтарды тез сезініп отырады.
Баланы қорғау үшін әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... көсету немесе белсенді араласу қажет.
Әлеуметтік педагог пен ата –ананың бірлескен ... ... ... ... байытады:егер өзара әрекет мақсатты формада жүргізетін
болса,тұлғаны қалыптастырудың әлеуетті қуат – күші ... пен ата ... ... ... ... жетеді. Әлеуметтік
педагогтың әлеуметтік педагогикалық қызметінің нәтижесі негізінен қажетті
мамандығының жәнекәсіби дайындық деңгейінің жоғары ... ... ... ... ... ... АДАМГЕРШІЛІК САПАЛАРЫ,
ҰСТАНЫМДАРЫ МЕН ШЕБЕРЛІКТЕРІ
2.1 ... ... ... ... педагогтың кәсіби
шеберлігі, адамгершілік сапалары
Әлеуметтік педагогтың тұлғалық және ... ... мен ... ... ... педагогтың жеке сипаттарына тоқталайық. Әлеуметтік іс-
әрекеттің субъектісі – жоғары дәрежелі кәсіп иесі, маман - ... ... ол ... ... ... ... баланың
өмірлік мүддесін білетін, оған жәрдем бере алатын, жалпы теориялық және
практикалық ... ... ... ... бар, ... адам болу ... келген маман иесі сияқты әлеуметтік педагог да өз қызметінде
белгілі бір технологиялық үрдісті ұстану ... ... ... өз ... ... және адамгершілік сапаларын арттырады [25].
Ескертпе: әлеуметтік педагогтардың ресми сайты: www.cosped.ru
3 – ... - ... ... ... – бұл ... ... оның ... мен
болашақ даму қарқынын сипаттайтын мұрагерлік байланыстарды анықтау, ажырату
және зерттеу мақсатындағы кешенді зерттеу процесі.
Әлеуметтік ақтау – ... ... ... өмір сүру ... ... ... процесс, медициналық, тұрмыстық, ролдік,
тұлғалық деңгейде және қоғам ... ... ... ... ету – бұл ... көмекті қажет ететіндерге
материалды қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... қызмет көрсету жүйесі.
Әлеуметтік терапия – бұл нақты әлеуметтік қатынас түрлеріне ... ... ... ... әсер ... ... процесі.
Әлеуметтік кеңес беру – бұл адамға оның әлеуметтену ... ... ... әсер ету ... ... ... ... бейімделу – бұл адамдарға әлеуметтік жағдайдың өзгеруіне
байланысты жаңа жағдайларға әлеуметтену немесе ... ... ... – ақ ... ... ... ... әдістер мен
тәсілдерінің жиынтығы.
Әлеуметтік бақылау – ұйымдасқан тәрбиелік ... ... ... механизм. Әлеуметтік жүйеде ол белгілі бір нормаларға сәйкес
жүйенің қызмет етуіне бағытталған [26].
Әлеуметтік алдын алу – бұл даму мен ... ... ... ... ... ... жоюға бағытталған шаралар жиынтығы.
Әлеуметтік қорғау – келеңсіз тұлғалардың құқықтары мен ... ... ... ... меңгеру өз кәсіби қызметін ... ... ... ... ... ... ... Осы орайда өзінің
әрекетіндегі көптеген әдістер, тәсілдер мен түрлер арасында әлеуметтік
педагог ... пен ... ... ... ... ... ... сипаты тұлға мәселесімен, тұлғалық
ерекшеліктерімен, ... ... ... ... ... ... өз ... анықталады.
Маман ретіндегі әлеуметтік педагогтардың жеке ерекшеліктеріне ... ... ала сезе ... немесе интиуциясының дамығандығы,
басқалардың жетістігі, қайғы, ... ... әр ... ... мен
жағдайлардан шығудың жолдарын шұғыл және дұрыс таба алу сыңды ... ... ... қал-жағдайын, сұрау-талаптарын түсіне алатын, және
өзін-өзі басқару мүмкіндігі мол болуы ... ... ... кәсіби біліктілікті дамыту тиіс: адамдармен
қарым-қатынас орната білу; жылдам және қоян-қолтық ... кету ... ... пен ... ... басқалар үшін
жанашыр бола ... кең ... ... ... ... ... қызметтес істес болуға, бейімді, өз ойын білдіре алатын; белсенді
де жігерлі, өз ... мен ... ... алатын; тосын және тұтқиыл
жағдайлардан ұтымды жол таба білетін; ұстамды және жүйке ... ... ... ... ... ... маман болуы керек[27].
Әлеуметтік педагогқа қойылатын талаптар атты зерттеулер ... ... ата – ... ... ... мен ... ... сараптауларда, мінсіз әлеуметтік педагог сипатының үш тобын
ерекшеуге болады:
Бірінші топ - ... ... ... және оның ... даярлығына
аз байланысты тұлға қасиеті;
Екінші топ – шеберлікалды деңгейде сәйкес келетін, ... ... және ... ... ... айтарлықтай дамитын тұлға
қасиеттері;
Үшінші топ – әлеуметтік педагогтың таза кәсіби сапалары.
Тұлғаның ... ... ... педагог әрекетін сараптау, оның
сипатын талдау әлеуметтік педагог қызметіне ... ... ... ие
болуы керектігі туралы қорытынды шығады, олардың бастамасы тұлғаның ... ... ... осы ... тандаған адам гуманист болуы керек, сөйлеу
қабілетіне және нақты ... ... ие ... ... Ол қоршаған
адамдарға қызықты болуы керек. Екіншіден, бұл ... ... ... ... ... ... өмір сүру
салаларына араласу керек, оны ... яғни ... мен ата ... ... ... ... ... керек. Ол өндірісте қызмет
ететіндер, қоғамдық ұйымдар өкілдерімен байланыс орнату ... ... ... ... ... ... де, ересектермен де)
байланысқанда ол олармен тікелей де, ... ... ... ... да ... ... алады.
Оған сау қызығушылық сәйкес болу керек, қызықты тәжірибемен танысу
ынтасы, өзінің ... ... ... ... ... ... тәжірибесін адами өмірдің түрлі жақтарынан білімін пайдалану арқылы
арттыру. Әлеуметтік белсенділік өте ... ... ... ... әлеуметтік педагог болам ... ... ... мұны ... ... болса, ол туралы пікір алмасуға болады
[28].
Әлеуметтік педагог болам дейтин кандидатқа тағы бір ... сапа ол ... ... ... қатынас әлеуметтік педагогтың қызметінде
маңызды құрал. Белгілі болғандай, қарым қатынастың негізгі компоненттері,
коммуникабельділік – ... ... ... алу ... ... – қоғамда, басқа адамдар арасында болу ынтасы ... ... ... ... емес адам ... берумен тіптен айналыса алмайтындығы айдай анық, себебі оның негізі
адамдарды балалармен жұмысқа қосу әрекеті. Жеткеншектіктің ... ... ... ... ... тұлғалар шығады, басқа ... болу ... ... Альтруистік қарқынға келетін болсақ, олар
айтарлықтай жас кезде тәрбиеленетін болса да, әлеуметтік – ... ... ... олар не ... ... ... адам ... педагог болып істей алмайды), не сәтті қызметтің негізі ... ... ... тұлғасының елеулі қасиеті бұл эмпатиялылық
– басқа адамдардың уайымдауына ... ... алу ... жеке тұлға қасиеті екені дәлелденді, тіптен жануарлар арасында
да жоғары эмпатиялы және төмен эмпатиялы өкілдер кездеседі. ... ... Ең ... ... адам ... отырған сезімдерді
сезу; одан жоғары уайымдау, әсіресе қуану – басқа ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі қолдау көрсету - өз
іс - ... ... ... көмек көрсетуге дайындық. ... ... ... ... ... ... ... дамитын сапалары. Бұл топқа мамандық алдындағы
әрекетте көрінген және кәсіби даярлық ... мен ... ... ... ... ... ... жатады. Олардың маңыздысы
кәсіби – педагогикалық бағытталу. Бұл педагогикалық қызметке ... ... ... ... ... ... ... Тұрмыстық түсінікте педагогикалық бағытталу – бұл
балаларға деген махаббат. Ол кәсіби педагогикалық ... ... ... ... ... ... және ... жетілдірудің басты
қозғаушы күшіне айналады. Әлеуметтік педагог қызметінде ...... ... ... бұл ... ол тәрбие қызметіне
қатысатын ... ... ... ... ... қызмет етуінің басты қозғаушы күші, жұмыс сапасының ... ... ... [29].
Педагогикалық бағытталумен әлеуметтік педагог жүзеге ... ... ... ... Ата – аналар оған,
өздерін ауыстыратын тұлға ретінде өз балаларын ... ... және ... ... тұлғааралық қатынастарға бейім адам ... ... ... ... жағымды
қасиеттерді беруде, педагогикалық сенімділікте, педагогикалық байқаулықта,
тәрбиеленуші тұлғаға деген құрметте және ... ... ... ... ең ... педагогикалық қатынастар бұл
демократиялық қатынастар болып табылады, және тек осы қатынастар әлеуметтік
педагогтың қызметіндегі маңызды ... ... ... ... ... ... – белгілі «хоббидің», өзінің
қайталанас «ерекшеліктің», белгілі бір ... ... ... ... ... ... педагог үшін маңызды кең тапқырлық пен жалпы ... ... ... Ол ... және ... ата – ... түрлі жағдайларында қатынас жасайды, оған әртүрлі сұрақтарға жауап
беру ... ... ... өмірлік оқиғаларда шешімді табуға көмектесу қажет,
сондықтан кең танымалды қызығушылықтар да ... және ... ... да ... ... мысалға экономикада, құқықтық сұрақтарда,
мәдениет сұрақтарында және т.б. ... ... ... ... мәдениеті, оның нақты өмірге эстетикалық көзқарасы, әсемділікті
бұзықтан ажырата білу, әдемілікке басқа адамдарды баулу қасиеті ойнайды.
Әлеуметтік педагогтың ... ... Бұл ... ... ... ... ... өзін жетілдірудің нәтижесі. Әлеуметтік педагог
бұл қызмет ететін маман, және ол басқа мамандар сияқты дайындалу ... ... ...... ... ... әрекеттер жиынтығын
жүзеге асыру, өз қолымен шығармашылық шеберлікті істейтін адам. ... ... ... ... ... дайындаудың білетін адам
ретінде жүргізіледі. Кәсіби дайындықтың ... ... ... бағытталған пәндер жатқызылуы тиіс. Педагогикалық әрекетті,
оның нәтижелілігін сараптай алу ...... ... ... ... ... ол өз ... жүзеге асыратын әлеуметтік
микроорта қажеттілігімен анықталады. Сәйкесінше, әлеуметтік педагог бұл
қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ... одан өзіне және әріптестері үшін сабақтар алуға тиіс. ... ол ... ... тұлғалық дамуын да, ағымдағы әлеуметтік
– педагогикалық қызметтің жағдайын да диагностикалауы қажет. Айтарлықтай
маңызға, оның отбасылық ... ене алу ... ие, ... ... ... туындайтын мүмкіншіліктер мен қиыншылықтарды анықтай алу [30].
Одан әрі әлеуметтік педагог өзі өз ... ... ... ... ... ... жобасын құрайды. Бұл оптималды
дәрежеде осы қызметтің барлық компоненттерін шығармашылық ... ... ... жағдайларға байланысты және т.б. қызметінің бағытын
жедел ... ... ... қиын сапа ... Бұл сапасы
әлеуметтік педагогтың ... ... ... ... ... психолог Дж. Холанд өзінің «Самонаправленный поиск» ... ... ... 6 ... ... ... ... зерттеушілік, актерлық, әлеуметтік, іскерлік және ... ... ... типке «әлеуметтік педагог» деп ... ... ... да ... Оның негізгі көрсеткіші мыналар:
ізгілік, жауапкерлік, құлықтық, тазалық және басқа ... ... ... кез келген адамның адамдық қасиетін сыйлайтын, болашаққа
сенімділікпен қарайтын, ... ... ... ... ... ... табылады.
Әлеуметтік педагог Климов жіктеуіндегі «Адам-адам» санатындағы кәсіптің
иесі екенін және оны жеке ... ... ... де ... ... шеберлік жалпы, жалпы мәдени дайындықта негізделеді
және тұлғаның жалпы және кәсіби дамуымен ... ... ... ... мектеп оқушыларымен жүргізілетін
жұмысының ұйымдастырылуын бағалау
Елімізде қазіргі таңда ... беру ... ... ... кетейік. 2009 жылы жалпы республика бойынша 7811 жалпы білім
беретін орта мектептер, 480 ... 306 ... ... 1692
мектепалды білім беру орталықтары, яғни балабақшалар тіркелді. Оларда жұмыс
істейтін педагогтардың санына тоқталып кетсек, 2009 – 2010 оқу ... ... 282254, ... 33096, ... мектептерде 7110,
балабақшаларда 27277 мұғалімдер жұмыс істейді.
Мектеп әлеуметтік педагогтың жұмысын нақтылайтын ... онда ... ... ... мен түрлерін ерекшелеуге болады [31]:
1. Оқушылар арасындағы бұзақылықтың алдын алу. Ол кәмелетке толмаған
жастар ісі ... ... (КЖИ) ... ... ... осы ... ... толмаған жастар ісі жөніндегі инспекцияның
инспекторларын, ... ... ... МАИ ... ... ... ісі жөніндегі комиссия мамандарын, прокуратура,
наркологиялық диспансер жұмыскерлерін мүмкін болатын бұзақылықтың алдын алу
мақсатымен тарту.
Әлеуметтік педагогтарға ... ... ... ... ... де ... ... мұнда Қазақстан Республикасы Конституциясын,
Азаматтық және Қылмыстық кодексті, ... ... ... декларациямен,
1989 жылғы 20 қарашада БҰҰ Бас Ассамблеясымен қабылданған балалар ... ... ... болады.
Әлеуметтік педагогтың қызметіндегі мұндай маңызды бағытқа назар
аударғанда ол ... ... ... та, ... алушылық та
функцияларын жүзеге асыруға септігін тигізетінін көруге болады.
2. Девиантты тәртібі бар балалар мен ... ... ... ... Бұл ... ... ... түрлерімен байланысты:
- олардың істерінің жағдайын есепке алу және ... ... ... және ... ... ... әрекетін және ауыспалы ... ... ... және ... және ... ... – осы
себептерді жоюға көмек немесе анықталған мәселелерді шешу;
- балаға ... ... ... ... алу, оны моральды және
психологиялық босату мақсатымен жеке кеңес беру, бұл үшін
псхологпен, ... ... ... психиатрмен, невропатологпен,
және әрине, ата – анамен байланыс орнату қажет;
- ... ... ... ... ... ... қызмет ету, оның
мақсаты балаға өзінде деген жақсылықты тауып, оны дамыту; оны ... ... ... істердің себептерін іздеуге және
т.б.;
- бұл мәселелі жұмысқа сынып жетекшілерін бір ойлы және ерекше,
қақтығыстық жағдайда балалардың ... ... ... тарту, жағымсыз әрекеттің себепкері болып ... ... ... ... ... тыс,
жеткіншектерде ызылану сезімдерін қарастыру;
- осы баланың отбасымен байланыс, ата – анасымен мейірімді ... ... ... бала ... қорғау – кіші адамның
тәрбиесінен бас ... үшін ата – ... ... ... ... ... бала ... жатқан жағдай мен қатынастарды зерттеу мақсатында
отбасыларға барып ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
беретін демалыстарды ұйымдастыру;
- мектеп ... ... ... ... ... ... ... Ата – анасын ауыстыратын адамдармен тұратын, ... ... ... ... туысқандарымен және олардың қамқоршыларымен
байланыс.
ә) Құжаттарды рәсімдеуге көмек.
б) Материалды көмек көрсету: халықты ... ... ... ... және ... ... инспекторларымен байланыс; оқыту қорын
пайдалану.
в) Баламен сұхбаттасу, оның мәселелерін шешуге ... ... ... Осы ... ... логопедпен, жүйке
аурулары дәрігерімен, сынып жетекшісімен, мектеп әкімшілігімен, қорғау және
қарау бойынша инспектормен ... ... ... болған жағдайда: тестілеу мен жеке кеңес беруді өткізу.
ғ) Бала тұрып жатқан жағдайларды зерттеу мақсатында отбасыларға ... Ата – ... ... Оны ... ... ... ... соның
ішінде:
1) Ата – аналардың келесілер арқылы құқықтық ... КЖИ, МАИ, қала ... ... ... ... ісі ... инспекторларының белсенді қатысуы;
- ата – ананың бала құқықтары жөніндегі Конвенциямен танысуы;
- әлеуметтік жағымсыз отбасыларды анықтау мақсатында оларға бару, бала
құқығын ... ... (КЖИ, ... ... ... ісі ... ... сынып жетекшісімен);
- ата – анамен жеке жұмыс;
- мәселелерді және қатынастардың болашақ дамуын ... ... ... ... ...... мұғалім – ата – ана, ата – ана ... ... ... ... ... ... нүктесі болып табылатын бала
қызығушылықтары тұрады;
- отбасыға оның мүшелерінің ынтасы ... ... қиын ... ... ... топтарында жұмыс, оның мақсаты ата – аналарда өз ... ... ... тәрбиесі үшін жауапкершілік сезімін тудыру
[32].
2) ... ... ... ... ... үшін ата – ... жұмыс келесі мамандармен кездесу арқылы ... ... тері ... ... ... наркологиялық орталық,
әйелдер кеңес беру орталығы, «Денсаулық» ... ... ... Ата – ... мектеп мекемесінің жұмысына тарту, мұнда олар
әлеуметтік педагог, мектеп директорының тәрбие жұмысы ... ... ... ... ... ... ... спорттық шараларда белсенді қатыса алады.
4) Мұғалімдермен жұмыс. Мұғалімдер оқушылармен және оның ... ... ... ... ... пен ... ... қажет. Осында басты мақсат бала қызығушылықтарын қорғау, қолдау мен
көмекті қажет ететін балаларды, өз ... ... ата – ... ... анықтау. Олармен жұмыс түрлері келесі болуы
мүмкін:
- ... ... ... ... бар ... бойынша кеңес беру;
- іскер ойындар өткізу, мұнда мектепте де, ... да ... ... ... ... ... ... мұнда мұғалімдерге
«қиын балалармен», «қиын ата – аналармен» жұмыс істеу жолдары беріледі,
оларды сыныппен, балалар ... және т.б. ... ... жаңа ... осы ... мұғалімдер тәжірибесімен алмасу;
- мұғалімдер үшін тренинг.
Осылайша, оқу мекемесінде балалармен әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... ... қозғалысына бақылау;
• оқу мекемесінен оқушылардың шығарылуын болдырмау;
• оқушылардың әлеуметтік мәселесін, олардың пайда болу шарттарын
зерттеу және білім беру мекемесінің ... ... ... көп ... ... емес және аз қамтамасыз етілген ... ата – ана ... ... балаларды әлеуметтік
қорғау бойынша шараларды жүргізу;
• оқушылардың оқу ... ... ... мен ... ... және ... ... түскендерге көмек
көрсетуге жағдай жасау;
• оқитындардың еңбекке орналасуын жүзеге асыру және аудан мен қала
еңбекке ... ... ... ... ... және ... жағымсыз отбасыларды есепке
тұрғызу;
• әлеуметтік қорғалмаған ... және ... ... ... ... ... түрлі мемлекеттік мекемелер,
әлеуметтік қызметтер, қоғамдық ұйымдар және жеке ... ... ... – ақ ... келісім арқылы нақты мектептегі бар мәселелер
бойынша ... ... ... ... ... бағыттарда, оларды
қажетті мазмұнмен толықтырып отыру арқылы ... ... ... әлеуметтік педагогтың қызметі мен оның мазмұндары көрсетілген.
4 – кесте. Әлеуметтік педагог іс-әрекетінің ... ... - ... бағыттары|Мазмұны ... ... ... оқу ... ... ... |
|балалардың ... ... ... ... ... | ... анықтау |Оқушылар отбасындағы мәдение – тұрмыстық қатынастарды|
|мақсатымен әлеуметтік|зерттеу және сараптау; ... ... | ... |Оқу ... ... – психологиялық бейнесін |
| ... ... әсер ... ... мақсатында зерттеу|
| |мен ... және оны ... ... ... |
| ... |
| | |
| ... ... ауданындағы оқушыларға әлеуметтік – |
| ... ... ... ... орталықтарын олардың |
| ... ... ... ... ... |
| ... және ... қатынасты ұйымдастыру; |
| | |
| ... ... және т.б. ... мәселелерін|
| ... ... ...... |
| ... ... құқықтарын |Әлеуметтік қорғалуды, қорғауды, қамқорлықты қажет |
|әлеуметтік – ... ... ... және қолдау (мүгедек |
|педагогикалық қорғау |балалар, дарынды балалар); |
| | |
| ... ... мен ... ... аса |
| ... жағдайына түскендерге ерекше назар аудару) түрлі|
| ... ... ... Бұзақылықтарды алдын |
| |алу ... ... ... ... жастар ісі |
| ... ... сот, ... және т.б.) |
| ... |
| | |
| ... тарапынан агрессияға ұшырап жатқан |
| ... ... және ... жеке ... ... тұлғасын |Жағымсыз отбасыларды ерте анықтау; ... | ... ... ... емес ... ... даму ... ... ... бар ... қамқоршы |
|қолдауын қамтамасыз |отбасылар, жетім балаларды тәрбиелейтін отбасылар |
|ету ... т.б. ... ... ... ... |
| | |
| ... мен жеткіншектердің тиімді әлеуметтенудің |
| ... ... ... ... өмір ... |
| ... |
| | |
| ...... ... |
| |Ата – ... оқу – ... іске ... |
| | |
| ... – педагогикалық мәселелер бойынша |
| ... ... ... ата – ... |
| ... оқушылар үшін кездесулер ұйымдастыру. |
|Әлеуметтік – ... қиын ... тап ... ... арналған|
|педагогикалық кеңес |жеке кеңес беруді ұйымдастыру мен өткізу; ... | |
| ... ... ... кеңес беру және |
| ... ... |
| | |
| ...... ... шешу ... |
| |ата – ... педагогтарды, әкімшілікті, сынып |
| ... ... ... ...... ауытқып отырған тәртібі фактілерін ерте |
|педагогикалық алдын |анықтау және ... алу; ... ... және | ... ... ... тұрған балалар мен |
| ... ... ... және ... |
| ... ... ету ... тобы», мектеп ішілік|
| ... ... ... ... ісі ... |
| ... |
| | |
| ... ... ... ... – алдын |
| ... ... ... |
| | |
| ... өмір ... ... ... ... | |
| ... тәртіптің алдын алу мақсатымен оқушылар мен|
| ... ата – ... ... ... ... |
| | |
| ... қарсылықты (ауыру, мүгедектік, қобалжу |
| ... т.б.) ... ... ... жүйесіндегі |
| ... ... ... ету, және ... ... |
| ... айыру орындарынан, арнаулы мекемелерден |
| ... ... ... ... ... |Білім беру мекемесі әкімшілігінің назарын оқу ... ... үшін ... ... ...... |
|педагогикалық |қызметті ... және ... ... ... ... ата – ... ... мен ... ... ... ... ... | |
| ... ... және ата – аналар арасындағы |
| ... ... пен ... әрекеттесуді дамыту. |
|Балалар мен ... ... ... және ... ... ... | ... ... ... мен қарт ... үшін ... ... қызметін |шаралары; ... ... | ... ... ... ... ... жұмыс; ... | |
| ... ... ауланы безендіру; табиғат пен мәдениет |
| ... ... |
| | |
| ... ... және ... анықталуына |
| ... ... және оны ... ... құндылықтарға|
| ... ... ... ... - ...... қызметтің тәжірибесін |
|әдістемелік қызмет |сараптау және жинақтау; |
| | |
| ... ...... ... бойынша |
| ... ... ... |
| ... ... қатысу; |
| | |
| ... ... ... әлеуметтік педагогика |
| ... ... ... ... мен ... |
| ... сонымен қатар жүргізілген әлеуметтік – |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... В.И., ... М.П., ... Г.Н., ... О.А., ... Ю.П.  ... социальной педагогики. –М., 2002 ... ... ... ... ... ... рөлін
нығайту, отбасында жарасымды ... ... шарт ... ... қателіктерден сақтандыру, балада нық ... ... ... ... ... ... ... жәбірлеуге жол
бермеу; құмар ойын, масайту ішімдігі, шылым ... ... ... ... жол ашу, ... ... тәлім-тәрбиелік рөлін
арттыру; отбасы мен мектептің тәрбиедегі сабақтастығын ... ... ... ... ... мектептен тас мекемелердің
девиантты баласы бар ... ... ... ... ... ... ... арттыру, педагогикалық түзету, қатарға
қосу, т.б. орталықтарын нығайту, әр түрлі қабілеттері мен ... іске ... шарт ... өзін-өзі тәрбиеленуіне түрткі беру ... ... ... қажет ететіндермен әлеуметтік педагогтың
жұмысының түрлері
Педагогиканың басты назары ... ... ... «тәуекелшіл
топтарға» (нашақорлар, маскүнемдер, жезөкшелер, бас бостандығын өтеп
жатқандар, қылмыстық ... ... мен ... ... діни секта
арбауына түскендер және т.б.) ... ... ... маманданған
педагогикалық жәрдемге өте мұқтаж келеді.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... мақсаты
– проблемалық қауіпті өмір жағдайындағы баланың әлеуметтік тұрақтануы үшін
кедергі – ... жеңу және оған ... ... ... ... ... ... әлеуметтік ортаның педагогикалық мақсаты, қолайлы
жағдайын жасау. [34].
Бала мен әлеуметтік қоршаған орта өзінің әр бір даму ... ... сапа ... мен ... ... қалған өлшемдер, талаптар
аралығында туындаған қайшылықтарды тез ... ... Егер ... дер ... өзгермесе, субьект ретіндегі баланың әлеуметтік
өмірдегі ... ... ... ... жасалмаса, өмірлік маңызы шешімге
келу кезеңінде кедергілер, яғни «өмірдің ... ... ... ... ... мен ... орта ... бұл кедергілерді жоюға көмектесе
алмаса, онда ол « Тәуекелдік жағдайға» жетеді. Ал, егер бұл тұста педагог ... ... ... ... ... де, бала «әлуметтік қауіпті
жағдайға» ұшырайды, сөйтіп, «Тәуекелші тобына» амалсыз тап болады.
Баланың әлеуметтік өмірінің ... ... ... ... ... және әлеуметтік шығармашылық
(белсенділік жолы) проблемалары – ... ... ... балалардың сұранысы мен қажеттілігін
қанағаттандыру жолындағы қиындықтар: баланың өз бағыты
деңгейінде адамдарға өз ... ... ... ... ... орнату, әлеуметтік ортаға ықпалы,т.б.;
- әлеуметтік қатынастардың жаңа нормаларын ... ... ... және ... алмау проблемалары
ағымындағы әлеуметтік өмір нормаларына ... және ... ... ... ... мен ... әлеуметтік қауіпті ... бұзу ... ... әлеуметтік бірігу және ажырау проблемалары - ... мен ... ... әлеуметтік
мүмкіндігі, отбасы мүшелерінің сұранысы, бірігу немесе
ажырау негізгі қиындықтар;
- қажетсіз ... мен ... ... әлеуметтік
байланыстарды кеңейту немесе бұрынғыларынан шығу кезіндегі
даму қиындықтары. [35].
Әлеуметтік педагогтың ... ... ... мен істелген
негізгі қызметтері:
- сақтандыру құралдарының көмегімен тәлімгер ретінде баланың таңдау
бостандығы мен әлеуметтік шығармашылығы ... ... ... ... қызметі құралдары көмегімен үйлестіруші
ретінде оқушының бейімделу ... ... ... ... ... жұмылдыру әрекеті арқылы жұмылдырушы ретінде ... ... ... ... ... ... мекемелеріндегі мемлекеттік әлеуметтік саясатты жүргізуші
ретінде әлеуметтік педагог «Тәуекелшілер ... ... ... – педагогикалық жұмыстардың негізгі бағыттарын белгілейді.Олар:
- Ата – ана ... тыс ... ... ... ... Физиологиялық немесе психологиялық ауытқушылығы
бар балалар;
- Экологиялық, техногендік апараттардың құрбаны
болғандар;
- Босқындар мен жер ... ... ... Төтенше жағдайға ұшырағандар;
- Бостандығынан айырылып, жазасын өтеуге тәрбие
калонияларына жіберілген балалар;
- ... оқу – ... ... ... Әлеуметтік жағдайы ... ... ... – құлқының ақауы бар балалар,
- Айрықша жағдайға ... өмір ... ... ... ... оны өз
бетімен немесе отбасы көмегімен ... ... ... ... ... барлық проблемалар түптеп келгенде
экономикалық қал-жағдайға ... ... Бұл ... экономикалық жақтан
гүлденіп, дамыған, дамып келе жатқан және даму жолына түскен, не ... ... ... ... болмасын ерекше мән беруді талап
ететін жеке адамдар мен топтар кездеседі. ... ... ... ... дене мүмкіндігі шектеулі, мүгедек адамдармен қоса, ... ... ... ... ... ... да бар. ... деген
көзқарас пен қарым-қатынас әр дәуірде, әр елде әр түрлі болған. Айталық,
ертедегі Спарта қоғамында ... не ауру ... ... ... ... да ... басқа пайдасы жоқ» - деп дереу көзін жойып жіберген.
Батыс еуропа ... және ... ... ... ... бір ұйымға біріктіріп, «проблемалы ... не ... ... ... ... ... барлығына бірдей өмір
сүру шарттарын ... ... мен ... ... әр түрлі іс-
шаралар қарастырылады. Көп жағдайда бұл көмек жеке тұлғаға ... ... ... ... өз ... алып, қызметкерлерге еңбекақы
төлеп, еңбек өтілін де есепке алып отырады [38].
Әлеуметтік көмекке мұқтаж адамдардың саны ... ... ... ... бір ... не болмаса туа біткен ауытқулар
мен аурулар салдарынан әлеуметтік мәселелер кез келген ... ... ... оған ... ... ... ... көмек пен құқығын қорғау, бас
амандығына пана болу секілді ... ... ... ... ... ... ... адамдармен қатар, одан ауытқыған адамдардың
болуы заңдылық ретінде қарастырылады. Ә р ... ... ... ... ... ... ... ұрлық, қарақшылық, маскүнемдік, зорлық,
нашақорлыққа ... ... ... туа ... ... ауруға
ұшырағандар, еңбекке жарамсыз адамдарды «қалыптан» «нормадан) тыс, теріс
(негативті) ауытқыған адамдар қатарына ... ... ... ғылым
және техникада зор игіліктер мен табысқа жеткен ... ... ... ... сипатта ауытқыған адамдар деуге болады. Бұлардың әр қайсысы
мемлекет тарапынан әлеуметтік ... пен ... ие ... ... ... өмір сүру ... болмауы,
қоршаған ортаға теріс әсері, жүріс-тұрыс ережелерін бұзылуынан қоғамда және
табиғатта болып тұратын теріс ... мен ... ... ... Олардың дене кемістігі немесе мүгедек, психикасына зиян
келгендер ... ... ... ... ... ... ... деп мына кестедегідей топтастыруға болады:
5 кесте - Қалыптан ауытқудың типтерін топтастыру
|Дене кемістігі |Психикалық ... ... |
| ... |ауытқулар ... ... не туа ... – эмоциясы |Оқуға қызықпау, |Жетімдік, ... ... ... ... ... қалуы, |маскүнемдік, |
|көруі нашар, естуі|ауытқыған, |кәсіпке ие ... ... аяғы ... |не ... ... ... ... мүгедектер, |зақым келген, |тәрбиедегі ... ... ... ... т.б. ... қашу, тәртіп|
|т.б. ... | ... заң және |
| ... ... ... ... т.б. ... Ж.Б.Қоянбаев, Р.М.Қоянбаев «Педагогика» 2 басылым Алматы, 2002 |
Кестеде көрсетілгендей, дене кемістігі немесе мүгедек, психикасына зиян
келгендер ... ... ... ... ... және
әлеуметтік ауытқулар бар адамдар ... ... ... ... 1 жасқа дейін-ақ анықталады, бұл кемтарлық сипатына да байланысты.
Кемтарлықтың құрылымы, ... және даму ... мен ... ... ... ... Алғашқы күннен-ақ олар дамуы артта қалуы,
ұзаққа дейін мойны ... ... ... ... ... ... қимыл бағытын ауыстыру, позасын, қимылын ауыстыру қиынға соғады.
Қимылы салғырт, жай, икемсіз. ... ... ... ... ... ... ... бірізділік жоқ. Өзіне қызмет ете алмайды. Ондай
балалардың бармағы, қолы икемсіз, қимылы баяу: ... ... ... заттармен қимылын мөлшерлей алмайды, жұлып, түсіріп алады не қысып
ұстайды. Дене тәрбиесі және ЛФК арқылы оларды ... ... ... ... ... ... балалардың қабылдауы, зейіні, ес, ... ... ... ... ... ... ұстанымдары:
- Клиникалық, психологиялық және педагогикалық ... ... ... ... бар ... әдеп ... ... баланың жетістігін бастауға кеңес беру;
- Отбасы тәрбиесін дұрыс ұйымдастыру жолдарын көрсету;
- Табандылық, төзімділік, түсіністік пен педагогикалық.
Ақылы кем балаларды реттеу ... ... ... ... ... психикалық қызметін бірізділікпен реттеу.
2. дұрыс мінез-құлық қалыптастыру.
3. еңбекке тәрбиелеу және ... ... ... ... және ... іс-әрекеттер бойынша кәсіби
білім беру [40].
Әлеуметтік педагогиканың ерекшеліктері мен ... ... ... ондағы білім ауқымы жалпы педагогикалық ... ... кең және ... ... ... беруді ғана қарастырумен
шектелмейтінін, онда практикалық іс-әрекеттің аса маңызды ... ... ... бірге адамгершілік қасиеттердің де белгілі ... ... ... ... ... ... қазіргідей өтпелі кезеңде әлеуметтік жақтан қорғап, қолдауға
мұқтаж адамдар мен жұмыс істейтін педагогтардың, психолог ... ... да ... ... ... ... ... арада даярлау
не болмаса осы жаңа ... ие ... ... осы ... ... ... ... аса шұғыл талабы.
Әлеуметтендіру – жеке бастың (индивид) әлеуметтік табиғаты және мінез
құлқын дамыту, «шикі, піспеген» өсіп жетілмеген ... ... ... ... мұны «қатарға қосу» - дейді. Осыған орай екі түрлі жуықтау
бар:
- әлеуметтендіру ... ... ... мен ... керісінше әлеуметтендірудің сыртқы ықпалының
қуаттылығы-мұны субъект-объект дейді;
- әлеуметтендіру үдісінде адам өзі белсенділік ... ... ... өмір ... ... ... ықпал етеді- бұл
субъект-субъект делінеді;
Әлеуметтендірудің маңызы (суть-сушность) – белгілі бір қоғамдық
жағдайда ... ... мен ... ... ... ... (обособление) – адамның қоғамда жекеленуі болып бұны екі
түрлі мәнде түсінуге болады: біріншісі, ... ... ... жеке ... – Бұл ... бір ... аясында адамның өзіндік тұлғалық сипатқа ие
болуы. Олар - ... ... ...... ... ... ... қажеттенулері бар-эмоционалды өзгешелік; өзін қоғамда
орнықтыру-самоопределение, өз ... өзі ... ... ... ... ... ұмтылысы, өзін өзгертуге құлшынысы т.б. мінез-
құлықтық өзгешелену; екіншісі, қоғамдық ортадан бөлініп, тұйықтануы ... ...... ... мен мінез-құлық, ішкі
жандүниесіндегі дискомфорт немесе ондағы тең ... ... мен ... ... тең ... ... шарт түзу -
әлеуметтендіру ісінің мәні болып табылады.
Әлеуметтендіру кезеңдері: жасына қарай ... ... ... кең ауқымды космос, планета,
әлемнің барлық жер беті тұрғындарына ықпалы;
Макрофактор – үлкен, кең ... ... ұлт, ... мемлекет-белгілі
ел не мемлекеттегі тұрғындарға ықпалы.
Мезафактор – орта, аралық-тұрған жері, мекендеген орта, өлке, ауыл,
мекен, ... ... ... ... – жеке бас, тірі жан, дара ... ... ... ... ... ... жалпы адамдар қауымы, белгілі бір
топ, отбасы ... ... ... жеке ... ... ... ... құралдары - әлеуметтендіруден қолданатын құралдар
мазмұны жағынан белгілі бір қоғам, қауым, жас және қарттарға ... ... және өте кең. Оған ... ... ... азықтандыру және күту;
тұрмыстық, гигиеналық шарттар; қоршаған адамдар мәдени ... ... ... ... ... – бесік жыры, ертегі, ән, күй, ... ... ... мен ... мадақтау тәсілдері; ойын,
қарым-қатынас, ... ... ... ... ... діни, қоғамдық т.б. кіреді. Әр қоғам өзі таңдап ... ... ... ... ... ... жазалау-ұру, қинау, құрмет,
марапат, үздік, сыйлықтар т.б. қолданады. [42].
Әлеуметтендіру тетіктері: Әлеуметтендіру агенттер арқылы қатарға қосу
«тетіктер» ... ... ... ... ... ... ... тұлғаландыру, ұқсастыру. Осылардың барлығын
топтастыра ... ... ... болады:
Импринтинг (запечатление) – қаперінде қалдыру немесе таңдандыру т.б.
жолдармен. Адамның рецепторлары мен түпкі санасына өмірлік маңызды ... әсер ... ... ... ... ... санасыз қалыптастыру жолдары- ұйу (гипноз), иландыру арқылы, не
болмаса тіл, сөз арқылы қалыптастыру.
Еліктету –белгілі бір үлгі не ... ...... ... ... ... адамның өзін
басқалармен санасыз түрде салыстырмалап теңестіруге ұмтылысы.
Рефлексия – ішкі сөйлесу ... ...... ... ... бір ... ... пікірі – қуаттауы, қосылуы,
немесе қарсы шығуы, терістеуі, жоққа ... ... ... ... және ойдағы не өмірдегі адаммен пікірлесуі. ... ... ... ... ... - ... Құрбылары, таныстары,
топ не қоғам, қауымдағы белгілі бір мінез-құлық, көзқарас нормаларын «е,
осылай болуы керек екен ғой» деп ... ... ... Оның ... ... де өте көп.
Әлеуметтендірудің институттанған түрі – қоғамдағы әр ... ... ... ... ... ... ... қамтиды.
Әлеуметтендірудің стилді (нұқтанған) түрі. Белгілі бір субмәдениет
ауқымында ықпал ету. Белгілі мәдени қатпарлар, ... ... ... ... ... өмір ... мінез-құлық нұғын қалыптастыру.
Әлеуметтендіру тұлғааралық тетіктері – адамның өзі үшін субъективті
мәні бар адамдармен ... ... іске ... Бұның тетіктері жақсы
көру, сыйлау, құрметтеу, өзінен жоғары санау т.б. ... ... ... ... ... - ... нақты жағдайлары ықпалымен,
қоғамның әлеуметтік-экономикалық, әлеуметтік-мәдени ... ... т.б. ... ... ... қалыптасуы.
- мемлекет ... ... ... ... ... ... ... қадағалау арқылы – (тәрбиелеу) мемлекет, қоғам тарапынан
жоспарлы түрде заңнамалық, ... ... ... ... адамның саналы түрде өзін-өзі дамытып, тәрбиелеп, жетілдіруі [43].
Әлеуметтендірудің аса маңызды бір түрі тәрбиелеу арқылы жүзеге ...... ... ... ... ... ... заман өзгерген сайын оның ықпалы да әр түрлі. Жеткіншек
жастағы баланың құлқына ... ... ... қоса ... ... ... көбейіп отырғаны алаңдатады. Жеткіншектер
арасындағы қылмыстың үдей ... ... ... ... ... мен ... ... алдына қойылған
негізгі мақсат -олармен жұмыс формалары, әдістері мен ... ... ... ... ... ... ... мінезді, түзеуге
және қалпына келтіру, бейімдеуге, қатарға қосуға көмектесу. [44].
Қазіргі ғылыми зерттеулер мен тәжірибелерде ең көп ... ... ... ... айтуға болады: алдын алу және қалпына келтіру немесе
бейімдеу.
Әлеуметтік педагогикада кең қолданып келе ... ... ... Олар ... ... мен ... ... денсаулығы, психикасын,
әлеуметтік, мәдени ахуалын әр түрлі қауіптен сақтауға арналған іс-
шаралар;
- денсаулығын сақтауға, ... ... ... өмір ... жағдай жасауға көмектесу;
- жеке тұлғаның мақсатына жетуіне, ішкі жан ... ... ... іс ... пайдаланып, дамытуға қолдау көрсету [45].
Тәрбиеші педагогтар мен әлеуметтік педагогтардан олар қалыптан тыс,
әр түрлі ауытқулары бар ... ... ... ... ... ... тапқырлық пен әрекетшілдікті, әр қандай ... ... ... өте ... ... ... ... қоғамның,
мектептің ереже, қағидаларын бұзған, тәрбиесі нашар балалар. ... ... ... ... тәрбиеленуші колониядан және қалпына келтіру мекемелерінен ... ... ... мен жасы жетпегендіктен кейінгі мерзімге
қалдырылған бала;
- қоғамның және ... ... ... ... ... оқу-тәрбие мекемелерінен келгендер;
- ішімдік ішкен және бәңгі заттарды қолданғандар;
- бұрын сотталмаған, бірақ құқық қорғау ... ... көп ... алғандар;
- амнистиямен босап шыққандар;
- қоғамға, адамға қарсы істерге барып, ... ... ... ... ... қажеттіліігі-олармен тәлім-тәрбиелік
жұмыстар жүргізуде осы ... ... ... ... ерекшеліктерді-көңіл қою, қабылдау, ес, зейін, ... жек ... ... ... ... ... ... жүріс-тұрысы мен әдеттері;
- қамаудан босағаннан кейінгі қал жағдайы, тұрмыс жағдайы, көзқарасы,
адамдармен қарым-қатынасы т.б;
- ... ... ... ... мәмілесі,
- мектептегі орыны, ондағы қарым-қатынас, қиыншылықтар мен ондағы
жағдайларды ескеру керек. ... 16-17 ... ... үйінен
қашып, түрлі қылмыстық оқиғалардың ... ... ... ... ... әр ата- ананың басты проблемасына айналды. ... ... ... ... тәрбие жүйесіне ... ... Осы ... ... ... іс- ... [46].
Жеткіншек жастағы қылмыскер балалармен әлеуметтік ... ... ... нәтижелер:
1. Тәрбие жұмысындағы шеберліктің дамытуға мүмкіндік беретін формалар ... ... ... ... алу қабілеті өседі.
2. Жеткіншектің өзін жек тұлға ретінде танып білуіне жағдай туады.
3. Ата- ... ... ... ... ... оқушыға тәлім- тәрбие
беру үрдісі жетіледі.
4. Педагог мамандарының жұмыс нәтижесін рейтингілеу негізінде ... ... ... дамуын қалыптастыру мүмкіндігі артады.
Жеткіншек жастағы балалардағы ... ... даму ... ... ... анықтау үшін тәрбие үрдісінің педагог
тәрбиешінің кәсіби деңгейін анықтау.
Педагог тәрбиешінің практикалық ... ... ... ... ... кәсіби шеберлігінің шыңдалуына ықпал жасау.
Жеткіншек жастағы балалар көбінесе еліктеушілік салдарынан тәрбиесіз
қылықтар жасап жатады, себебі оларда сол ... ... ... ... Міне соның салдарынан олар түрлі шетелдік кино кейіпкерлеріне
еліктеу секілді жағдайлардан осындай оқыс оқиғаларға тап ... ... ... ... кемшіліктерде әлеуметтік педагогтың
педагогикалық іс- әрекетіндегі практикалық тәжірибесі ... ... ... осы ... жұмыстар айтылып та, істелініп те ... ... ... ... 5 жыл ... жеткіншек жастағы
қылмыскер балалар саны кемуде. Біз бұдан қоғамымыздың ... ... ... келе жатқанын көре аламыз [47].
Жетім балаларға арналған әлеуметтік қамқорлық. Әлеуметтік педагогикада
және сәйкес ғылыми зерттеу жұмыстарында ... ... және ... деген екі ұғым қолданысқа енген. Табиғи жетімдерге әр ... ... не ... ... болуы салдарынан олардың бірінің
қамқорлығынан айрылған балалар жатады. Бұдан басқа, тағы да сол ... ... мен ... ... ... ... «тұл ... деп
те атайды. әкесі не шешесі тастап кеткен немесе заң ... ... ... ... қалған баланы, мемлекет қамқорлығына
алынған баланы «әлеуметтік жетім» дейді. Оларды ... ... ... ... ... ... ... ажыратылған;
- әкесі, не шешесі (кейде екеуі бірдей) хабарсыз жоғалып кеткен;
- ата-анасы еңбекке жарамсыз болғандықтан бағып-қағуға ... ... ... не ... ... ... ... бағудан бас тартқан;
- перзентханаға не сәбилер үйіне уақытша қалдырған балаларын ... ... ... жетім балалар кәмелетке толғанша қамқорлықты мемлекет
не бір ұйым өз мойнына алады. Бұлардан басқа денсаулығы нашар, әр ... ... ... ... ... ұшыраған балаларды кәмелетке
жеткенше бағу, оның жеке құқығын қорғау мүлкін ... ... ... алу» ... деп ... Ал ... ... оқу мен тәртібін, жүріс-тұрысын кәмелетке толғанша қарау
«бақылауға алу» (попечительство) деп ... Заң ... ... ... ... 14 жасқа толғанша, ал бақылауға алу 14 жастан
18 жасқа дейінгі аралықты ... ... ... ... ... ... мен бақылауынан тыс қалған балалардың барлығын да
«жетім» ... бір ... ... ... Өйткені, табиғи ма, жоқ әлде
әлеуметтік себептерден бе, бәрі бір ... ... ... ... ... [48].
Өткен ғасырда 90 жылдары Кеңес Одағының ыдырауына байланысты және
әлеуметтік-саяси ... жаңа ... өтуі мен онда ... ... орнауы нәтижесінде жетім балаларға арналған әр түрлі
мекемелер ашылып, дүниеге келе сала жетімдік тағдырын арқалаған ... ... ... ... көрсете бастады. Солардың бірі ретінде
«Бөбек қоры» ұйымдастырған ... үйі мен ... да ... үйлерді
айтуға болады.
Бұл мекемелерде әр ... жеке ... сай ... ... ... жеткіліксіз болып тұрған ең қымбат ата-ана мейірімі,
отбасылық жылулықты орнату көзделген. [49].
Әлеуметтік жетімдер мәселесі әлемдегі кез келген мемлекетте ... ... ... мен ... және ... мекемелер
тастанды балаларға толы. Оларды «тастанды балалар», «керексіз» не болмаса
«қаламаған балалар», ... деп ... ... ... ... Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) халықаралық эксперттерінің мәліметтері
бойынша Батыс және Шығыс Еуропада, ... ... ... ... ... саны ... ... және Қазақстан, Қырғызстан секілді
басқа да орта Азия елдерінде әлеуметтік жетімдер қазан төңкерісінен кейін,
азаматтық және ... ... ... ... ... 90 жылдардағы қайта
жаңғыру кезінде ... ... ... мәселесі тек осылармен ғана
байланысты емес, сонымен бірге басқа да ... ... ... Сол ... ... ... та көп аспектілі және бірқатар мекемелердің
бірлескен әрекетін талап етеді. Атап айтсақ, ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
медицина жетім және қараусыз қалған балалардың әр ... ... ... ... себептерден жұғатын ауруларды, мысалы, жыныстық ... мен ... ... ... ... болатын жұқпалы
және созылмалы ауруларды емдейді, ... мен ... мен ... ... да ... ... көрсетілген жетімдік түрлерінің жалпы себептерін мынадай үш
топқа қарастыруға болады:
- шешесінің жаңа туған ... ... ... ... ... ... есігінің алдына, ол құқық қорғау
мекемелері тарапынан ... ... үш ай ... ... ... ... ... Осындай сәбилерді бөбектер
үйіне тапсырумен бірге кез келген басқа бір отбасы бағып алуына
мүмкіндік бар.
- Ата-анасы ... ... ... ... ... бағу
мүмкіндігі болмаса, баланың мүддесін қорғау мақсатында, оның
тәрбиесіне және денсаулығына нұқсан келтірмеу үшін ... ... ... ... және ... ... ... қарастырылған.
- Табиғат апаттары: су тасқыны, жер ... сел ... ... ... ... айрылғандар. Сонымен қатар,
мұндай жағдайда балалар түрлі техногендік қауіп-қатерлердің
салдарынан да жетімдікке ... ... Онда ... мемлекет
қарауына алынады немесе жақын ағайын, туысқандарының бақылауы
мен қамқорлығына беріледі [50].
Мемлекет пен ... ... ... ...... құқығын қорғау
және оқыту, тәрбиелеу секілді әлеуметтендіру шаралары арқылы қатарға қосу.
Мүмкін болған ... ... ... ... өмір ... ... ... тиіс. Егерде ондай жағдай жасау мүмкіндігі болмаса, балаға
лайықты отбасын іздеп, тауып, асырап алуына мүмкіндік туғызу.
Бүкіл ... ... ... ... ... ... 1995 ... белгіленген: «Бала отбасында тәрбиелеуге, ата-анасы ... ... ... ... өзінің және әкесінің атын
атауға, ата-тегін танып білуге құқылы», - деп көрсетілген. Сондықтан:
- Баланың ата-анасымен ... ... ... ... ... ... ... алуына;
- Шетел азаматтырның да бағып алуына;
- Басқа отбасына тәрбиелеуге беру;
- ... ... ... ... құқықтары мемлекет
тарапынан шешіледі.
Балаларды әлеуметтік қатарға қосу қызметі екі бағытта іске ... ... алу – ... ... ... және аса ... ... Сот шешімі
мен жергілікті ұйымдар тарапынан баланы бағып ... ... не жеке ... ... отбасы мүшесі ретінде тіркеп
беру жүзеге асырылады. Бағып ... ... ... ... ... ... және бағып алған отбасы баланың барлық жағдайын
үнемі қадағалап отыру міндетін мойнына алады.
2. мемлекеттік ...... ... ... ... ... ... үйіне, бас амандығын қамтамасыз ететін орындарға,
уақытша бағып-күтетін мекемелерге, мектеп-интернаттарға орналастыру.
Бұлардың әр ... ... ... ... түрде жұмыс
жүргізеді: белгілі бір ... ... ... ... ... ... уақытша қамқорлық көрсетеді; бөбектер үйі – ... ... қосу ... ... [51].
Бағып алған балаларға көрсететін қамқорлық түрлері. Ата-анасыз баланы
бағып алған отбасының жай-күйі әр ... ... ... ... ... ... ахуалы, бала тәрбиесіне деген көзқарасы,
оны бағып алудағы ... т.б. Ал ... ... ... оның ... ... баласы жоқ бейтаныс адамдар болады. Бағып алушылар баланың өсіп-
жетілуіне, дұрыс тәрбиеленіп, білім ... ... ... ... қатар, егер бала ата-анасынан жастайынан айырылып, олардан белгілі
бір ... ақша ... ... ... сақтап беруі де олардың
міндетіне енеді. Ал егер баланы біржолата ата-ана ретінде бағып алса, ... өз ... ... ... ... болашағын қамтамасыз етуді мойнына ... ... ... уақытша, мысалы, ер жеткенше не болмаса бір ... не бір ... ... ... баласын бағу міндетін
алатын болса, онда баланың мүддесін қорғау, ... ... оқуы ... ... ... ... ... міндеттерді орындайды.
Баланы қорғаудың бұл түрі дамыған шетелдерде кеңінен қолданыс тапқан.
Тұрмыс деңгейі ... ... ... ... ... әр түрлі
жағдайларда күйзеліске ұшыраған балаларды бағуға алады. Мұндай шаралар
біздің елімізде жоқтың ... ... ... болашақ тағдыры шешілгенше
бағып алған отбасына ... ... ... ... ... және осы арада
баланы қорғауға кеткен уақыт еңбек өтіліне ... ... ... ... ... ... ... отбасында педагог, психолог мамандардың
болуы да ... ... ... алынған баланың отбасы ... ... ... ... ... түзеткенше немесе қалыбына келгенше, өз
туысқандарымен қауышқанша баланың күн көрісі, материалдық-рухани жағадайы,
психикалық көңіл күйі ... ... ... өзін еркін сезінуіне
жағдай жасалады. Осылардың барлығын ... ... ... педагогтың
жұмыс ауқымына кіреді. Осыған орай оның ... ... ... ... ... тұрады:
Бірінші кезең, ата-анасы қалдырып кеткен баланы уақытша не болмаса
біржола бағып алуға ... ... ... Бала ... ... ... не болмаса жекелеген азаматтардың аты жөнін, мекен жайын көрсетіп,
қыз бала не ұл бала алғысы келетінін және неше ... ... ... ... ... ... ... талаптарын көрсетіп, өтінішін
жазып қалдырады. Әлеуметтік педагог өтініш ... ... ... ... жағдайымен танысып, баланы бағу мақсаты мен жолдары жөнінде
оларға мәліметтер береді.
Екінші ... бала ... ... ниет ... отбасы мүшелері
сауалнама және басқа да құжаттарды ... ... ... жауап
береді. Алынған мәліметтер компютерге ендіріліп, талданып болған соң,
баланы қай отбасына ... ... ... ... баланы бағып алуға ниет білдірген отбасына паналау
(приют) орындары, балалар ... ... ... ... танысуға және
әңгімелер өткізуге мүмкіндік жасайды. Сөйтіп, баланы ... ... мен ... ... ... дәнекерлік міндетін атқарады.
Төртінші кезеңде, әлеуметтік педагог ... ... ... ... ... ... танысып, олардың көзқарасы,
талаптары мен мүддесін зерделеп, көршілері, бірге істейтін әріптестері т.б.
танысып, оларды қажетті мәліметтермен қамтамасыз етеді.
Бесінші ... ... ... ... ... ... ... олар туралы мәліметтер берумен қоса, тәрбиелеу
туралы кеңес береді. Ата-ананың сұрақтарына ... беру ... ... және ... ... шешіліп, екі-үш күнге дейін баламен танысу,
өзара қарым-қатынас орнату, ... мен ... ... ... ... да бақылау жұмыстары жүргізіледі.
Алтыншы кезеңде, баланы бағып алушы ата-аналарға асырап алу ... ... ... құқық қорғау орындары, қамқорлық және бақылау
ұйымдары секілді ... ... ... ... ... ... бір ... берген соң, әлеуметтік ... оның ... ... ... ... ... ... бала мен оны қабылдап алған
ата-ананың арасында бір-біріне бауыр басып, үйренісу ... ... ... ... отбасында басқа балалары бар ма, көп
балалы ма, жоқ әлде баласы болмаған ба, жас ... ма, әлде ... ... ... ... де бар ма, жоқ әлде олардың бірі ғана бар ма ... ... бала ... не үшін ... болды, баланың жас ерекшелігі, не
себептен қараусыз баланы алды деген секілді сұрақтардың барлығына да жауап
алу да аса ... ... ... ... жаңа отбасына бейімделуі не бейімделе
алмауына, бағып алғандардың ... ... ма, не ... бала ... қалды ма деген секілді басқа да мәселелерге ... ... ... ... ... бала беру туралы елдегі қоғамдық пікір
әртүрлі. Қала халқының жартысы қолдаса, жартысы наразылық білдіріп ... село ... ... көпшілігі шетелге бала асырауға үзіліді- кесілді
қарсы. Қолдамайтындар дені дін жағынан мұсылмандар, ұлты ... ... бұл ... ... ... ата- ... қамқорлығынсыз қалған мұндай бааларға
барлық жағдай жасалған, жатын орны, киім- кешек, оқу жабдығы, тамақтану-
бәрі- бәрі толығымен ... Тек ... ата- ана ... ... аялы
алақаны жетіспейді.
Бала тәрбиесі мен бақыты – ... ... да ... ... бірі ... қала ... ... жетім және ата-
анасының қамқорлығынсыз қалған, мүгедек, балалар үйінде тәрбиеленіп жатқан
балалар,мүмкіндігі шектеулі, аз қамтылған отбасындағы балалардың ... ... ... ақ ... ... ... жағдай жасау болып
табылады.Алған жағдаяттарды орындау үшін түрлі шаралар, ... ... өте ... ... болар еді.
Балалар үйінде тәрбиеленушілердің әлеуметтік ... ... ... – туу ... ... ... алу, ... туралы куәлік жәрдемақы, зейнетақы, алимент алу, балалар үйінен
шыққан соң ... ... ... ... ету ... ... да
көптеген жұмыстар да әлеуметтік педагог және әлеуметтік қызметкердің
міндеті.
Бұл жұмыстарды ... ... ... мен тәсілдері, мазмұны,
мақсаты, формалары, түрлерін анықтауда балалардың жеке жай күйі мен ахуалын
ескерудің өзіндік ... бар. ... ... ... ... жүргізілетін
жұмыс сипаты келтірілген [53].
6 кесте - Балалар үйіндегі әлеуметтік-педагогикалық ... | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... туысқандарының бақылауы мен қамқорлығына беріледі.
. у және баланы
|Әлеуметтік педагогикалық |Іс-әрекет қызметі ... ... мен ... ... | ... ... Баланың әлеуметтік |Диагностикалау |Тестілеу, сауалнама, ... ... | ... ... ... |
|анықтау | ... ... ... |
| | |т.б. ... ... ... |Болжамды пайымдау |Педагогикалық, ... жеке | ... ... түзу | ... ... |
| | |мен ... тәрбиелеу |
|3. Баланы бейімдеу, ... ... ... ... ... |
|түзету, қолдау |қосу ... ... |
| | ... ... жеке |
| | ... жоспарын түзу және |
| | ... ... ... Баланың құқығы, |Араға түсіп делдалдық ... ... ... ... және |ету, патронаж міндетін ... ... ... ... ... | ... жұмыс жүргізу | | ... ... и ... ... ... ... П.А. ... ... ... ... ... жұмысы баланың
әлеуметтік мәртебесін анықтаудан басталады. Ол үшін егер бала ... ... ... ... ... ... құжаттарымен танысу
арқылы оның жеке ... ... ... ... ... ... ... мен денсаулығын,
психикасының ерекшеліктері мен балалар үйіне дейінгі көрген тәрбиесі ... ... ... т.б. ... Бала ... басқа да
құрбыларының ұжымында болғандықтан ортаны танып –білу жұмыстарын жүргізеді
[54].
Әке-шешесінен айырылған балаларды ... ... ... ... онда ... ... ... мемлекет қамқорлығына алынады. Бұл міндетті
алдымен бөбектер үйі ... онда бала 3 ... ... өмір ... Одан ... де ... асырап алатын отбасылар болмаса
жетімдерге арналған балалар үйіне, ал ... ... ... мектеп-
интернаттарға бөлінеді. Балалар үйінде қалғандары оған ... ... ... не ... ... интернаттардың қарамағындағы мектептерде
оқиды.
Балалар үйі мектепке дейінгі жастағы, мектеп жасындағы және әр ... ... үшін ... Қазіргі кезде елімізде балалар үйінің
жаңа формасы «отбасылық балалар үйі» кеңінен таралуда. Олар ... ... ... ... ... да ... кеткенімен, оларға
қойылатын басты талап – онда балаларға отбасылық шарт түзу, әр баланың ... мен ... ... ... ... ... ... туғызу. Отбасылық балалар үйі тұл жетімдер мен басқа да ... ... ... ... міндетін орындауына байланысты
оларға ... ... ... көрсетіледі. Мұндағы тәрбиешілер мен
педагогтар әке мен шеше ... ... ... ... ... ұмтылады.
Осыған орай бұл жұмысқа арнайы білімі бар адамдар қабылданып, ... ... ... міндеттері балалар үйіндегідей болғанымен кейбір
тұстарында отбасына жақындау талабы қойылады. Олар мыналар:
- баланың ... ... ... және өмір ... ... ... ... денсаулығын сақтау;
- материалдық жағынан қамтамасыз ету;
- тәрбиеленушілердің құқығын, мүддесін қорғау;
- білім алуына ... ... ... ... және ... өзін-өзі тануы және өзін дамытуға талаптануын қалыптастыру;
- өз мүмкінігі мен ... ... ... ... және оны
меңгеруіне ықпал жасау.
Балаларды уақытша қабылдау орындары да мемлекет ... ... ... ... ... бір ... бағып алғанша, не болмаса аранайы
мекемелерге өткізіп бергенше, не баланың өз отбасын қайтарып алғанша ғана
бағып-қағады.
Балалар үйіндегі ... ... ... В.С. ... ... Е.О. Смирнова, Т.Б. зерттеген. Олардың зерттеулерінің
нәтижелерінен ... ...... ... жастағы
тәрбиеленушілер ересек ... ... мен ... ... ... Сол себепті топпен жұмыс ... ... және ... да ... әр ... жеке ... ... олардың
әр қайсысының рухани қажеттілігін ересек ... ... ... ішкі жан ... мұқтаждығын өтеуге ұмтылуы тиіс.
Сонымен, қазақта “жетім көрсең жебей жүр” деген нақыл сөз бар. Бұрынғы
қоғамда жетімдер болғанымен, ... ... ... ... өз тәрбиесіне
алып отырған. Ертеректе ”балалар үйі”, “жетімдер үйі” деген ұғым жоқ ... ... күні ... ... ... басым бөлігі ата-
анасынана тірідей айырылғандар, яғни ата- ... өз ... өзі ... ... ... адам ... ақпарат тасқыны улаған мына заманда
ондай сұмдықтарға таңданудан да қала бастадық. Балалар ... ... ... басты мақсаты – ондағы тәрбиеленушілердің
әлеуметтендіру мен қатарға қосу болып саналады. Сондықтан бұл ... ... ... ... ... ... музыкант),
дене тәрбиесі мен еңбекті ұйымдастырушы мамандар (негізінен ... ... ... ... ... ... әр ... балалар бірге өмір сүретіндіктен педагог және басқа да ... ... ... ... бірге өмір сүретіндіктен педагог және басқа ... әр ... ... ... ... ... осы ... білуі және соған сай жұмыс ұйымдастыруы тиіс.
3 ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ ШЕБЕРЛІГІ ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... жолдары
Әлеуметтік педагогтің жұмысының маңызды бір бөлігі - ... яғни ... досы ... Қарым-қатынастағы сенімділікті туғызу үшін
балаға мейірімділік аса қажет, ата-анасының көңіліне ... ... - ... ... ... ... зерделілікті  қажет
етеді. Жанұядағы науқас бала, ата-ана, жақын-туыстар тарапынан үлкен ... ... ... ... баласы бар ата-ана міндетті түрде баланың
дертіне үнемі қобалжулы болады, ... ... ... ... ... ... ... олардың бар ойы тек балаға бағытталады.
Мұндай баланың ... ... және ... ... отырып мүмкін емес ... ... етуі де ... ... жан дүниесі қатты өзгеруі мүмкін, бұл жанұяда ауыр қарым-
қатынас пайда болуы ... ... ... ... мен ... есте ... қажет. Баланың ата-анасы мен ... олар ... мен ... ... ... ... ойланбай
сөйлеуден, баланың жағдайы туралы ата-ананың көңіліне тиетін сөздер ... ... жөн. ... бұл ... ... ... ойымен ісін қолдау
болмауы тиіс. Баланың ата-анасымен ... ... ... ... ... не ауту ... және сені қалай түсінетіндігін есте ұста» деген
мәтелді ұмытпау қажет[55].
Ата-анаға аурудың дамуын, әкеліп ... ... ... ... өз-өздерін күналауға әкеліп соғуы мүмкін. Ата-ана бірін-бірі
кіналауы да мүмкін. Мұндай ... ... мен ... ... ... интернатқа өткізуге үгіт жұмыстарын жүргізген жөн. Бұл
шешім ата-ананы психологиялық травмадан айырады. Жанұядағы ... ... ... ... ... ... дұрыс көңіл бөлуіне, қалыпты жұмыс
істеуіне мүмкіндік алады. Науқас баланы әрдайым ... ... ... ... ... үнемі еске салып отырады, оны басқа ... жеке ... ... ... ... ... ... бермейді, бұл
әрине баланың өзімшіл, менмен болып өсуіне әсерін тигізеді көп балаларда
психологиялық мінез қалыптасып беки түседі. Бұл ... ... ... ... ... дұрыс еместігін түсіндіру тиіс, науқас
бала және ата-ана мәселесі өте күрделі, бұл мәселенің дұрыс шешім табуы ата-
ананың ... ... ... ... жан ... ... психо-невропатолог, педагог-дефектологтармен, тығыз
қарым-қатынаста, түсіністікте жұмыс істеуі өте күрделі мәселе. Ауру баланың
ата-анасы мен туыстары ... мен ... ... ... мүмкіндігі күшті деген оймен үлкен үміт артады. Кейде ... ... ... ... өткізілетін емедеу-тәрбиелеу жұмыстарына
сенбеуі де мүмкін. Кей ... ... ... ... және ... ... күтіп емдеу, келешектегі дамуын балаға байланысты
барлық жағдайды тапсырдық деп ойлайды. Дәрігер педагог-дефектолог ... үйде ... ... ... түсіндіруі тиіс. Үйде массаж,
емдік дене ... ... ... ... ... түсіндіру
керек. Стационарлық емдеу кезінде ... ... ... ... ... мектебін ұйымдастырған дұрыс[56].
Әлеуметтік педагогтың ата-аналармен жүргізетін жұмысы аса маңызды
болып саналады. Ол ... ... ... ... мәлімет ала отырып,
бала тәрбиесіне байланысты ата ... ... ... кәсіби-
педагогикалық көмек көрсетеді.
Педагог пен ата- ананың үнемі ынтымықтаса отырып әр кезде атқаратын
міндеттің бірі ата ... ... ... бағытын қалыптастыру
болып табылады.
Дұрыс ұйымдастырылған жұмыс жабық (құпия) ... ... ие ... ... ... ... ... оңды тәжірибесіне сүйенеді;
оның жан-жақты зерттеп, жинақтап, таратады; оңды ой - пікірлерді күшейтіп,
терісін реттеп тәрбие ... ... ... ... мен ата- ... өзара сенімділік қарым – қатынастары
оңды бағытталған, бірігіп ықпал етудің ... және ... ... ... Ата – ... тәрбиеге көзқарасын жандандырып,
табысқа жетуге қажеттілік және өз ... ... ... ... ... орнатудың маңызы зор.
2. Әлеуметтік педагогтың неғұрлым маңызды ... бірі ... ... ... мен ... оның ... ... ықылымдарын менгеруіне, әсіресе тәрбиені ұйымдастыру
шеберлігіне жетілдіру болып табылады. Жұмылы педагогикалық ... ... ... ... өз ... ғана ... ... бір-тұтас сынып оқушыларын тәрбиелеу белсенділігіне
алып келеді. Әлеуметтік педагогтың отбасымен бірлесе ... ... мына ... ... өз ... мен сынып оқушыларын ... ... ... ... отбасымен туысқандарын зерттеу;
- өз балалары мен сынып оқушыларын ... ... ата ... ... ... ... қарай
отбасыларын топтарға бөлу;
- халықтық педагогик адәстүрлі негізде ... ... пен ата ... бірлесе әрекет ету бағдарламасын жасау;
- өзара тәрбие қызметіндегі ағымдағы және ... ... ... ... зерттеу,оның өмір сүру ... ... ... құндылықтарын,
тәрбие мүмкіндіктерін, оқушының ата –аналарымен қарым – ... ... - ... ... ... ... қатар, әлеуметтік педагог кешенді дәстүрлерді, әдіс –
тәсілдерді, ...... ... бақылау, байқау,
пікірлесу, тілдесу, анкета жүргізу, ... ... ... ... ... т.б. ... алады [57].
Әлеуметтік педагог төмендегі ережелерді сақтау тиіс:
- ата – аналар мен балалар өзін зерттеу обьектісі ретінде ... ... ... ... ... және ... жүргізілу тиіс;
- зерттеу әдістері халықтық дәстүрлі тәрбие әдістермен байланыста
болу тиіс;
- психологиялық – педагогикалық ... әр ... ... ... ... тиіс.
Отбасына әлеуметтік-педагогикалық диагностика негізінен өз ... ... ... ... бағытталған адамгершілік әлеуеттілігін
пайдалану мүмкіндігіне қарай ... ... ... ... ... байланысты отбасыларын бес топқа бөлінеді:
1. Жоғары адамгершілік, этномәдени қарым – ... ... өмір ... ... – этникалық, моральдық атмосфера,
қалыптасқан, балалар өз қабілеттерін дамытуға ... ... ... отбасылар. Мұнда әлеуметтік педагогтың жиі
араласуының ... жоқ, ... ... жас ... ... ... кейбір кеңестер мен
ескертулердің берілуі мүмкін.
2. Ата – ... ... ... ... ... – қатынаста
болумен сипатталатын отбасылар. Бірак олар тәрбиенің оңды
бағытын ... ете ... ... ата ... ... алынған, соған байланысты балада эгоизм,
нигилизм, ата ... ... ... алыстану
көзқарастарының қалыптаса бастауы,т.б. байланысты педагогтың
көңіл аударуына мәжбүр етеді.
3. Дау – ... өз ... ... ... алмайтын,
балаларына көңіл аудармайтын отбасылар. Мұндай отбасыларына
педагогикалық белсенді ықпал қажет, отбасындағы ... ... ... ... ... шараларын қолдану
керек:
- дау – жанжалды отбасының көп уақытқа созылған,отбасы мүшелерінің
таусылмайтын кикілжіңі ауыр ...... ... ... ... ... агрессиялық көзқарасы, ата –
ананың баланы бір біріне ... ... ... ... ... ауытқушылығына апарып, отбасын
тастап шығуға мәжбүр етеді;
- педагогикалық ... ... ... ... ... ... әкімгерлікке, тұрақсыздыққа, зорлыққа
құрылған. Бұл баланың намысына тиіп, ар-ожданын таптайтын, ... ... өзі баға бере ... күйге жеткізеді. Нәтижесінде
отбасынан алыстану, ата –ана ықпалынан босап шығу ниетінен ауып,
ауладағы көшедегі ... ... ... ... әлеуметсізденген отбасы- отбасылық ұстанымдар мен ... бала ... ... тәрбиесіздік, сексуальдық
арсыздық, мастардың сотқарлығы т.б.
- басты «тәрбие әдісі» - ұғып – соғу. Бұл ... ... ... ... үйінен, сабақтан қашады, оқуы-
үлгерімі нашар болып қалыптасады.
4. Сырттай сау көрінетін отбасы. Бірақ ... ... ... ... ... ... жоқ, ... қасиеті бұзылған. Бұл отбасыларынан шыққан кейбір
жасөспірімдер өз ... ... ... ... ... ... ... жақсы көрсете білетіндіктен, мұндай
балалармен тәрбие жұмыстың жүргізу аса қиындыққа ... ... ... нашар) отбасылар – дау – жанжалды,
бейморальді мінез – құлақты, ... ... ... ... үшін ... ... мұндай отбасына үнемі көңіл
аударып отыруы, қоғамдық ықпал көрсету немесе белсенді ... ... ... пен ата ... ... әрекеті ортаның
тәрбиелік ауаның едәуір байытады: егер өзара ... ... ... ... ... ... ... қуат – күші ... ... пен ата ... ... ... ... ... өскелең ұрпақты әлеуметтендірудегі өте маңызды институт болып
табылады. Отбасы- баланың жеке ... мен өмір сүру ... ... ... анықталады:
Әлеуметтік-мәдени өлшемі- ата-аналарының білім деңгейі мен қоғамдық
өмірге араласу белсенділігіне байланысты;
Әлеуметтік-экономикалық өлшемі-ата-аналарының мүліктік-материалдық
және жұмыспен ... ... ... ... тұрмыс жағдайының деңгейіне,үйінің
жабдықталуына, өмір ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Әлеуметтік педагог отбасы тәрбиесінің үлгілі, оңды ... оны ... ... ... ... оңды ой-пікірлерді
күшейтіп,терісін реттеп тәрбие процесінде пайдаланады [59].
Әлеуметтік педагог пен ата-ана ... ... ... тиімді болуы
үшін сенімді қарым-қатынас болуы тиіс.
Әлеуметтік педагогтың отбасымен бірлесе әрекет етуін ұйымдастыруы:
- өз ... мен ... ... ... ... мүмкіндіктерін анықтау мақсатында отбасын
зерттеу;
- бала тәрбиесіне байланысты отбасының адамгершілік мүмкіндіктеріне
қарай ... ... ... ... педагог пен ата-ананың ... ... ... ... ... ... ағымдағы және ақырғы нәтижелерді
талдау;
- оқушының отбасын зерттеу әлеуметтік педагогқа баланың өмір ... оның ... ... ... ... мүмкіндігін, ата-ана мен оқушы арасындағы қарым-қатынасты
түсінуге көмектеседі.
Әлеуметтік педагог отбасымен жұмыс барысында ... ... ... ... ... ... байқау,
пікірлесу, тесттеу, анкета жүргізу, іскерлік ойындар өткізу, ... ... т.б ... педагог отбасымен жұмыс жүргізу барысында төмендегі
ережелерді ұстануы тиіс:
1. бала мен оның ... ... ... ... ретінде сезінбеуі
тиіс;
2. зерттеу мақсатты, жоспарлы, үздіксіз және ... ... ... ... ... ... ... байланыста болуы тиіс;
4. психологиялық-педагогикалық әдістер ... ... ... тиіс;
Отбасын зерттеудің психологиялық – педагогикалық диагностика түрлері:
Тәжірибеде қолданып жүрген отбасын зерттеу мен ... ... ... ... ... ең ... ... қолдана отырып, отбасын мұқият зерттеуден бастау керек:
бақылау, баланың үйіне бару, ... ... ... ... шығармашылық жұмысы, т.б. Бұл әдістер бір-бірін толықтырып отырады.
Қазіргі таңда өмірбаянды талдау (анализдеу) әдісі ... ... мәні ... мына ... ... жазады: «Өткен шақтағы, бүгінгі
және ертеңгі, Мен және менің ... ... ... шежірем», «Менің
жанұямның портреті» бұл шығарманы сыныпта талқылауға немесе ата-аналар
жиналысында талқылауға болмайды. Бұл әдіс ... ... ... ізгі ... қажет етеді.
Сонымен, бала дамуының қай жағын қарастырсақ та, барлық жағдайда, жас
ерекшелігінің қай ... де ... ... ... және шешуші рөл
атқарады. Баланың ішкі ... ... оның ... ортақтасу немесе
керісінше елеп-ескермеу арқылы ... ... ... ... қасиетін қалыптастырып, баланың әлеуметтенуінде шешуші рөл
атқарады.
3.2 Әлеуметтік ... ... ... ... дамыту
Бұл мамандықты таңдаған адамның ерекше ... ... ... керек.
Әлеуметтік педагог қызметі - адамдар арасындағы сенімділік зонасы, олардың
өзара түсінушілік, өзара көмек, ... ... ... ... ... жарамдылығын анықтайтын сапасы - ол эмпатия,
мейірімділік ... ... ... ... ... ... және ... жағдайында сөйлей алуы, комммуникативтік қабілеті жоғары
болуы тиіс.
Эмпатия- дүниені басқа ... ... көре алу, ... ... ... ... олардың тұрғысымен түсіне отырып, сонымен бірге
оларға өзінің түсінігін айту, оларға бұл шешімді қолдау ... ... ... ... ... оң көзқарасын, басқа адамды
қолдай алатындығын ... ... ... ... ... қарым-қатынаста сыпайы болу.
Аутенттілік-адамдармен қарым-қатынаста шынайы ... ... ... болу.
Ашықтық- басқа адамға ішкі дүниені аша білу, адал ... ... мен ойын айта ... ... ... бас ... ... нақты жауап
бере алуы.
”Осы жерде және қазір” жағдайында сөйле алу- және ... ете ... ... ... ... ... ... білу және оны көрсете білуі.
Комммуникативтік қабілеті жоғары- ... ... ... ... ... тез тіл ... ... педагогтың негізгі міндеттері мен қызмет мазмұны
Әлеуметтік педагог өз қызметін үш бағытта ... ... мен ... ... ... ... ... әдістерін негіздеп, сараптайды және
өңдейді;
- Социумдағы (қоғамдағы) әлеуметтік жағдайды зерттеп және оған болжам
жасау арқылы ... мен ... ... ... формаларын және түрлерін ұсынады;
Баланың жан-жақты психологиялық дамуына жағдай жасау, оқу мен тәрбиеге
теріс көзқарасты жою, салауатты өмір ... оңды ... ... тұлғасы дамуының бұзылу себептерін анықтап, ... ... ... ... ... ... педагогтар мен балалардың
психологиялық, құқықтық біліктілігінің жоғары болуымен анықталады ... ... ... сапаларын саралап айта кететін болсақ,
олар мыналар:
- ізгілікті – адамгершілігі мол, альтруистік, жеке басының мүддесінен
бұрын басқаларға жақсылық ойлауы, өзгеге ... ... ... ...... үрдістерінің икемділігі, ерік
күші мен ырықтылығы, эмоциясының тұрақтылығы;
- психикалық талдау жүргізе білуі, өзіндік ... анық ... өзін ... өзін ... ... ... ... және өз күшін
шамалауы;
- педагогикалық біліктілігі - қарым-қатынас орната білуі, эмпатясы,
бетпе – бет сөйлесуден тайынбауы, сыртқы ... ... ... қабылдау мүмкіндігі мен сөз өнерін жетік
меңгеруі.
Жеке ... ... ... ... келе кез ... ... ... бола алмайтынын, әлеуметтік педагог қызметінің ерекше
қасиет пен біліктілікті ... ... ... ... ... ... ... – альтруистік қасиетінде, яғни, ... ... ... ... ... ... мен ... Өзінің
қажеттіліктері мен талаптарынан артып, жәрдемге мұқтаж адамдарға қайырымды
болу - әлеуметтік педагогтың ең ... ... ... ... ету ... - ... ... өмірінің шынайы болмысын зерттеу.
2-кезең - зерттеу материалдарының қорытынды ... ... ... ... ... ... тап болған субъектілердің
әлеуметтік өмірінің мүмкіндіктерін есепке алады және жұмысты жоспарлайды.
3-кезең - әрбір іс пен ... ... ... ... мен ... іске асырылу барысында ... ... ... ... ... педагогтың, психологтың, педагогтың, дәрігерлердің бірлескен
қызметі төмендегідей:
1. Отбасына ... ... ... ... ... ... көрсету;
3. Отбасы мен балаларға дәрігерлік, психологиялық, педагогикалық
кеңес беру;
4. ... ... ... ... ... көмектесу;
5. Мінезінде ауытқушылығы бар ... ... ... коррекция жасау;
6. Профилактикалық іс-шаралар ұйымдастыру;
алуы тиіс.Оқушының жағдайын анықтау диагнозын қояды.
Мектеп және отбасы ” бағдарламасы бойынша әлеуметтік
педагог пен ... ... ... жұмыстары:
1. Әлеуметтік педагогтың кеңесі.(1 айда 1 рет)
2. Психологиялық-педагогикалық консилиум.(2 айда 1 рет)
3. ... ... ... мен ... ... схемасын
құру.(психолог)
4. Денсаулығында кінараты бар ... ... жеке ... Тұрмыс жағдайы нашар отбасын анықтау және бару(әлеуметтік педагог)
6. “Отбасы өміріндегі әлеуметтік нормалар” тақырыбында ... ... ... ... нашар отбасына материалдық қолдау көрсету: транспортта
тегін жүру, киноға, ... ... ... әперу.(әлеуметтік педагог)
8. Қолайсыз отбасына рейд(әлеуметтік педагог,психолог,ЖТИ инспекторы)
9. “Баланың қиын жағдай кезіндегі психологиялық дамуы” тақырыбында ... ... ... Тұрмыс жағдайы нашар отбасы балаларының демалысын ... ... ... ... пен ... ... мен ... балаларына
арналған бірлескен кеңестері.
12. Ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаларға,отбасында қиын жағдай орнаған
оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсету.(психолог,әлеуметтік
педагог) [62].
Білім беру ... ... ... ... мен
әдістемесі:
Әлеуметтік педагог қызметін реттейтін негізгі нормативтік-құқықтық
құжаттар:
1. Бала құқығы туралы, бала құқығы ... ... ... Жеке ... ... Сыныптың әлеуметтік паспорты
4. Әлеуметтік педагогтың картотекасы.
5. Оқушының әлеуметтік паспорты.
6. Оқушының ... ... ... актісі.
7. Оқушының отбасына мінездеме.
8. Оқушының педагогикалық-психологиялық мінездемесі.
9. Әлеуметтік педагогтың есеп беру ... ... ... ... ... Білім беру мекемесінің ЖТІБ-н бірлескен жұмыс жоспары.
12. ... ... ... үшін ... Сынып жетекшілерге баланың өміріндегі әлеуметтік ... ... ... шешуге арналған әдістемелік нұсқаулар.
14. Ата-аналар мен балаларға арналған олардың проблемасын шешуге
құзырлы қалалық және ... ... мен ... ... ... ... және ... құжаттарды тіркеу журналы.
16. Атқарылған жұмыстың есебі [63].
Жеке қолдану папкасы:
Әлеуметтік педагог жұмысын ... үшін жеке ... ... отыру керек.
Жеке қолдану папкасында төмендегі құжаттар енгізіледі:
- Мектептің негізгі ... ... ... лицензия көшірмесі,
т.б.).
- Әлеуметтік педагогтың қызметтік және лауызымдық міндеттері;
- Мектептің ... ... ... ... ... немесе бөлігі,
даму бағдарламасы, тәрбие жұмыс жоспары, сабақ және ұйымдастыру
кестесі т.б.
- Мектептің педагогикалық тізімі (сынып ... пән ... ... ... ... көрсетілген).
- Әлеуметтік педагогтың кәсіптік қызметімен байланысты мекемелер
тізімі. (қамқорлық және қорғаушылық ... ішкі ... ... ... қорғау органдары, (мекен-жайы, телефоны,
мекеме қызметкерлерінің аты-жөні, жұмыс кестемі көрсетілуі тиіс).
Әлеуметтік педагогтың лауазымдық міндеттері:
1. ... жеке ... және ... зерттейді.
2. Баланы әлеуметтік ортаға бейімдеу, жеке тұлға ретінде дамыту.
3. Оқушының ... өмір сүру ... ... ... ... мен ... ... жеке және
әлеуметтік қиыншылығын анықтау және өз құзырлығы бойынша шешу.
5. Оқушының қиындығы мен проблемаларына , ... ... тез ... ... ... және ... ... бұзушылығы бойынша алдын-алу жұмыстарын жүргізеді.
6. Әлеуметтік-педагогикалық диагностика, әдістемесін анықтайды.
7. ... ... ... үй, ... ақы беру, жетім балалар мен
ата-ана ... ... ... ... және ... құқы бойынша жұмыс жүргізеді
8. Сабақтан тыс уақытта оқушының физикалық және дарындылық талантын
дамытуға жағдайлар жасайды.
9. ... ... ... және әлеуметтік
қызметкермен байланысын ұйымдастыру.
10. Мұғалімдермен, ... ... ... ... бірлесіп, тығыз қарым-қатынаста жұмыс жасайды.
11. Білім беру ... ... ... ... оны жүзеге асыруға қатысады және өзінің құзіреттілігі
бойынша олардың орындалуына жауап береді [64].
Сонымен, әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... араласып кету немесе үйірсектік, ... ... ... ... үшін жанашыр бола ... ... ... ... ... ... істеуге, қызметтес істес
болуға, бейімді, өз ойын ... ... ... де ... өз ... ... ... алатын, тосын және тұтқиыл жағдайлардан ұтымды жол таба
білетін, ұстамды және ... ... ... мен ... үрдістерін
басқара алатындай маман болуы керек.
3.3 Әлеуметтік педогогтың ... ... ... ... шетелдік
тәжірибені қолдану мүмкіндіктері
Әлеуметтік мамандарды дайындайтын алғашқы оқу орындары XIX ғасырдың
соңында XX ғасырдың ... АҚШ пен ... ... бірқатар елдерінде,
оның ішінде Германияда да пайда бола бастады. XIX ... ... ... ... ғасыры болып саналады. Әлеуметтік қызметтің
дамуы мен қалыптасуына елдің ... әсер ... ... ... ... ... ... бастайды. Соның салдарынан адамдардың
көпшілігі әлеуметтік қамтамасыз етуді қажет етіп, қоғам тарапынан қамқорлық
көре бастады.
Қоғамның ... ... ... қажеттігін түсінуі
әлеуметтік мектептердің ашылуына әкеп соқты. 1905 жылы алғашқы христиандық
әлеуметтік әйелдер мектебі ... ... Одан ... төрт ... ... 13 әлеуметтік мектеп өз жұмысын ... ... ... - 1896 жылы, Германияда-1899жылы, кейінірек, 1903 жылы ... ... бола ... Бірақ Қазақстанда мұндай ұйымдар болған жоқ.
Өйткені оларға қажеттілік шамалы ... ... ... XX ... ... дүниежүзілік соғыстан кейін жылдам дамыды. Бұл ... ... үшін ... ... және ... ... ... байланысты болды [65].
1928-1929 ж. Парижде құрылған әлеуметтік жұмыстың ... ... ... ... ... ... көшбасшысы
Алиса Саломон өз қолына ... ... ... ... ... ... ... Түркияда, Германияда, Югославияда, Дания,
Англия, Швеция, Финляндия Голландияда, АҚШ-та, Ирландия Израиль, ... ... ... ... ... ... т.б.
елдерде өте күшті дамыды.
Әлеуметтік педагогика ... ... ... ... жоқ, оның ... әр ... қоғамдық-әлеуметтік мектептермен келтірілген. Әлеуметтік
жұмыстың ғылым және жалпы ғылым ретіндегі ... ... ... психологтер – К. Маркс, Э. Дюркгейм, М. ... ... З. ... К. ... Ж.П. Сартра және т.б.
Мемлекеттік әлеуметтік жұмыс – бұл ... ... ... бір ... ... ... ... ресурстар мен ұйымдық –
насихаттаушы күштермен нығайтылған, нақты – ... ... мен ... ... ... табылады. Мемлекеттің әлеуметтік ... ... ... ... қалыптастыру саясаты алады. Табыс ұғымы
экономикалық қызмет нәтижесінің ... ... ... ... жұмысының стратегиялық мақсаты болып әлеуметтік бағдарланған
экономиканың қалыптасуы болып табылады.
Әлеуметтік заңдылықтарды ... ... ... оған ... жасауымен,тәжірибеден өтуімен сапалы
көрсеткіштерге жетуге ... ... ... ... үкіметтен басталса,ол кез келген аймақта толық және шұғыл
түрде көмек көрсетіліп отырады. Бұл ең ... ... ... ... елдерінде әлеуметтік педагогтардың қажеттілігі оларды ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік-педагогикалық
қозғалыстар КСРО-да ХХ ғасырдың 20-30 жылдарында белсенді жүрді. Алайда
оның дамуының негізгі тенденциялары бұл ... ұмыт ... ... ... ... 60 ... ғана анықталды. Бұл емпириялық тәжірибе жинақтау
кезеңі болды. Осы уақытта ортадағы тәрбиелік қызметке арнайы бағытталған
жұмыскерлерді ... тыс, ... тыс ... ... ... және т.б.) ... жүріп жатты.
ХХ ғасырдың 70-80 жылдары практикада қол жеткізген нәтижелер ... ... ... жұмысты сапалы жаңа деңгейге
көтерді. Сол уақыттың ... ... ... ... ... ... Олар Мәскеу, Ленинград, Свердловск және ... ... Онда ... мен ... мен мақсатты әлеуметтік-
педагогикалық жұмыс идеясы орнықты [66]. ... бұл ... ... етілмеудің, мамандардың жеткіліксіздігінің немесе олардың мүлдем
жоқтығының салдарынан ... 1990 жылы ... ... ... ... ... ... жылдары ВНИК «мектеп-шағын аудан» деген
бірқатар тәжірибелер ... ... ... 50 ... ... оқу
орындары жаңа бағыттағы мамандарды даярлауға кірісті.
Қазақстанда мұндай мамандарды даярлау Қарағанды ... ... ... ... университетінің әлеуметтік факультетінде 1992
жылдан басталды.
Әлеуметтік педагогика жайлы ... ... ... жоқ, оның ... әр түрлі қоғамдық-әлеуметтік мектептермен келтірілген. Әлеуметтік
жұмыстың ... және ... ... ... ... ... философтар,
әлеуметтанушылар, психологтер – К. Маркс, Э. Дюркгейм, М. Вебер, ... З. ... К. ... Ж.П. ... және ... ... ... АҚШ-та, Францияда болашақ әлеуметтік
қызметкер маманы-өзінің оқу уақытының үштен ... 65% ... ... ... Ал, ... ... қызметкердің тәжірибесі-оқу
орындарында-20% құрайды, ал әлеуметтік педагогика-11% ... ... ... ... ... ... ... соңғы 2-ші
онжылдықта қолданылып келе жатқан әлеуметтік ғылымдардың ... ... ... ... да, ... ... жасалатын жеке
тұлғалық деңгейлер психоанализді қолданады [67].
Халықаралық кең ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстың килігу үлгісі,
бихевиористік, жүйелілік және экологиялық, әлеуметтік- психологиялық және
коммуникативтік, ... және ... ... , құқық
қорғау қызметінің үлгілері.
Шетелдік әлеуметтік жұмыста қолданылатын кейбір негізгі теоретикалық
үлгілерді қарастырып көрейік.
Ең алдымен ...... ... Бұл - ... ... дәстүрлі психодинамикалық үлгілер. Таза түрдегі
психоанализді қолдану өте сирек кездеседі, ал ол болса, жеке ... ... ... ... («case work») ... ... үлгілердің классикалық талдаудан ерекшелігі – ол адамның
осы шағына негізделу және шынайы ... ... ... қабылдауын
талдау.
Әлеуметтік жұмыста көбінесе бихевиористік, когнитивтік және гуманистік
үлгілер қолданылады. Олар: өздеріндей ... ... ... ... мен адам және қоршаған әлемге деген көзқарастарының
жүйесі.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... еркіндік постулаты мен кез келген
тұлғаның шексіз ... ... ... концепциясы бойынша, адамның өмірлік жолына ешкім де,
ештеңе де әсер ете ... ... ... ... әлеуметтік
жұмыстың логикалық принциптерін келесідей бөледі: ... мен ... ...... қатынастар; әсер етудің директивалық
еместігі; клиентке орталықтандырылған терапия; ... өсу ... ... ... ... ... ... шегіндегі
түсініктерді К. Роджерс берген. Ол ... пен ... ... ... ... ... қатынастардың болашақ үлгісі деп санаған.
Гуманистік психология концепциясындағы ... ... А. ... зерттеу нәтижесіндегі өзіндік маңыздылық терминдерінде көрінеді.
Гуманистік үлгі тәжірибелі психологиялық тұрғыдан емес, философиялық
тұрғыдан ... ... ... ... гуманистік үлгі жұмыс технологияларын
жинақтауды қарастырмайды. Сондықтан көбінесе ... ... емес ... ... үлгі ... ... бақылаудағы негізгі акцентті сыртқы
стимулдерге реакция деп қарастырады. Бихевиоризнің негізгі ... ... ... ... қажетті түрде жүргізілуі.
Бихевиоризм тұлғаны зерттеу барысында қолданылатын механикалық
бағытынан көп сынайды. Бірақ ол ... емес ... ... ... ... ... ... Бондураның әлеуметтік оқытуына сай
емес. Оның жұмыстарының негізгі ойында, әлеуметтік тәртіптің стереотиптерін
қабылдауда осы ... ... және ... ... қарама-қарсы когнитивті үлгі – клиент жағынан өзінің
тәртібінің рационалды логикалық басқаруына қажеттілік. Бұл үлгінің негізін
субъектінің өзі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қызметкерлер когнитивті үлгіні қабылдамады. Бірақ 80
– жылдардан бастап, әлеуметтік жұмыстың әлемдік парктикасында ... ... ... ... үлгінің басқа тағы да 20
шақты әр түрлі үлгілері қолданылады: олар – ... ... ... ... ... ... тағы ... Осылардың
ішіндегі ең белгілісі, ол бірнеше түрі бар–жүйелік үлгі. Осы ... ... ...... ... А. Пинкус және А.
Минахан. Олар тұлға ... ең ... ... 3 ... ... ... емес жүйелер (отбасы, достары, көршілері және тағы басқа),
формальді ... ... ... профсоюздар), негізгі әлеуметтік
институттарды таныстыратын ... ... ... ... қорғау
органдары жәнеде тағы басқалар кіреді) [68].
Адам өміріндегі проблемдің жағдайлар ... мен оның ... ... ... ... ... бір ... жоқтығы;
2. адам өзіне көмектесетін жүйенің бар екенін білмегендігі ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын жаңа мәселелер;
4. әр түрлі жүйелердің ... ... ... дің ...... пен жүйе арасындағы
мәселелерді анықтап, оның шешулу жолдарын ... ... ... ... ... ... ... мектепке тән емес үлгі қолданыла бастады. Бұл үлгі ... ... ... – бұл ... тәсілдердің пайдалы жүйесі, адам тәртібіне
тұлғааралық қатынастар арқылы әсер ету. Әлеуметтік ... ... ... ... ... элементтері: клиент пен қарым-қатынас
партнеры арасындағы вербальді және вербальді емес ақпараттарды ... ... ... ... және сақтау.
Еуропа қауымдастығында әлеуметтік ... үш ... ... ...... ... елдеріне тән бұл
елдердегі әлеуметтік жұмысты жүзеге асыру партияның ... ... ұсақ ... ... ... мемлекеттің үлкен диапазонда
әлеуметтік қызмет жүргізуін қамтамасыз етеді. В. ... бұл ... деп ... ... Швеция, Финляндия). Жалпы айтқанда
әлеуметтік қамтамасыз ету дәрежесі жоғары деңгейде, ол негізінен салықтың
негізінде ... ... ... ... ... және ... ... модель бойынша әлеуметтік сақтандыру жүйесін дамыту және ... ... ... В. ... бұл ... «континентальді» деп
атады. Мұның негізінде әлеуметтік сақтандыру жүзеге асады. Әлеуметтік
сақтандыру қызметі мамандандырылған топтардың ... ... ... модель. Бұл модель әлеуметтік төмен топтарға мемлекет
тарапынан минималды көрсетуімен байланысты. Бұл моделді ... ... ... ... ... В. Хамеш бұл моделді «Англосаксандық» деп
атайды. Бұл ... ... және ... ... ... асырылады.
Оның құрамына әлеуметтік сақтандыру кіреді. Бірақ төмен деңгейде ... ... ... мұнда үлкен рөл атқарады. Бұл ... ... бар. ... мемлекеттік жүйесі денсаулық сақтауды
қолдау мақсатында барлық ... ... ... медициналық қызмет
көрсетеді, ал Ирландияда ақысыз медициналық қызметті тек жалақысы ... ғана ... ... ... ... мен толыққанды ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғалу
жүйесін құруға мүмкіндік туды. 1970 жылы скандинав жүйесі толық құрылып
бітті. «Скандинав ... ... ... ... дамыса, Швеция да артта
қалмады.
1970 жылы соңына қарай Батыс Еуропа мен ... ... ... ... бастады. Сол кезде ғалымдар әлеуметтік ... ... ... ... скандинав елдеріне назар аударды.
Ең бірінші жұмыстардың бірі – ол Глазго университетінің Британ оқытушысы
Дороти Уилсонның «Швециядағы тұрмыс жағдайлы ... атты ... ... ло Швециядағы әлеуметтік саясаттың 10 жылдықтарын қорытындылады.
Д.Уилсон швед қоғамындағы әлеуметтік кепілдіктер жүйесін қарастыра
отырып, ол ... ... ... сақтау қызметіне, еңбек
қатынастары мен жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... ... жасайды, «кедейшілік – Швецияда қиын
мәселе емес, алайда «өмір сүрудің ... ... ... ... ... ... тұрмыс жағдайын саяси белсенділік деңгейі
немесе демалуды көрсеткіш ретінде алатын болсақ». Ол Швециядағы әлеуметтік
көмек Британиядағы адресті ... ... ... көп ... зейнеткерлердің өмір сүру жағдайына табысты қайта бөліп беру
саясатына үлкен ... ... Онда ... 70% ... ... ... ... қамтамасыз етеді дейді, бірақ оның бәрін мемлекет
төлемейді. Ол үшін Швед ... екі ... ... ... ... ... егер ... 1978 жылға дейін зейнетке шықса, ол еңбекақының 70% ... - егер ол ... ... ... ... ... аз адамдар
зейнеткерлікке шыққан соң, олардың тұрмыс жағдайлары жақсарды.
Д.Уилсонның ойынша, жұмыссыздық жағдайында ... ... ... ... адам ... тұруына байланысты болады.
Швецияда жұмыссыздық деңгейі 1,5% болғандықтан, оған аса көңіл ... ... 1980 жылы ... ... Бұл модель туралы
атақты зерттеушілер: ... ... ... В.Корпи,
Н.Рогофф-Рамсей, т.б. үлес қосты. Үш томдық «Скандинав ... ... және ... ... ... ... ... саясатының тарихы мен «тұрмыс жағдайлы мемлекеттің» осы саладағы
проблемалары мен қиындықтарына статьялар, жұмыстар, оның ... ... ... қарастыратын әлеуметтік саясатты ұсынады [70].
Әлеуметтік педагогиканың теориясы мен практикасындағы қазіргі жұмыстар
көрсеткендей, болашақ әлеуметтік ... ... ... ... топтарының
қажеттіліктері мен мүдделеріне байланысты олардың қазметінің бағыты ... ... ... ... ... ... ... терминда алғаш
жалпы ресейлік ... ... мен ... ... В.Г. ... ... ... енгізді. Осы аспектіге арналған
зерттеулерді шартты түрде бірнеше топқа бөлуге болады.; ... ... ... ... ... ... тыс ... ұйымдастыру; ауылдағы
отбасылармен мүмкін болатын жұмыс түрлері – мерекелер, отбасылық ... ... ... және т.б. ... ... Отбасы мен тәрбие, сауықтыру,
алдын алу жұмысы жөніндегі шағын ауданның қоғамдық ... ... ... пен ... ... ... даярлау жөніндегі
шағын аудандағы басқа тәрбие ... ... ... ... ... даярлайтын мектептер, институттар, университеттер қай елде
орналасқанына байланысты әлеуметтік педагогтар мен әлеуметтік ... ... ... өзіндік ерекшеліктері мен проблемалары болды;
ФРГ-да, Испанияда, ... ... ... ... ... ... жаңа ... ендіру арқылы
мамандарды іріктеу, даярлау және қайта даярлау мәселелері әлеуметтік жұмыс
әдісі ретінде ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жұмыс теориясы мен практикасы арасындағы өзара қарым-
қатынасы проблемалары ... ... және ... ... ... ... ... қолданылып жүргенін айта кеткен жөн. Негізінен, шетелде осы
қызмет саласының әлеуметтік педагогикалық және әлеуметтік ... ... емес деп ... ... бұл ... ... мен қызметі
тығыз байланысып жатыр [71].
Сонымен, Қазақстанда әлеуметтік педагогикалық жұмыстың ... үшін ... ... ... ... және ... ... маңызы
бар. Әлеуметтік педагогикалық жұмыстың бірнеше түрлерін топтастыру ... ... ... ... ... Сол артықшылықтардың
өзімізге керегін алып, оны әлеуметтік педагогикалық ... ... ... ... ... ... Ең алдымен әлеуметтік педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... мемлекет
қалыптасады. Отбасының жағдайы жақсы болса, мемлекеттің дұрыс ... ... ... болады. Мемлекеттің жүргізіп отырған әлеуметтік
саясатын дұрыс жолға қоюымыз абзал. Әлеуметтік ... пен ... ... ... ... ... ... қолдап
отырса, басталған іс нәтижесіз қалмайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Диплом жұмысында қарастырылған ... ... ... ... ... ... жұмысты жетілдіру мақсатында
қолдануға әбден болатындығы, ары қарай жетілдіру бағыттарын қарастыру біз
үшін өте ... ... ... ... ... ... ... келтіру сияқты күрделі мәселелерді шешу олардың іс-әрекеттерінің
қиыншылықтарының күрделілігін танытады. Сондықтан жаңа ... ... бірі ... ... ... ... табылады.
Әлеуметтік педагогикалық іс-әрекет ... ... оқу және ... бағдарламасын интериоризациялау және экстериоризациялау
кіреді. Әлеуметтік педагогикалық іс-әрекет міндетті ... ... ... ... Оның пайда болуы мен ... ... ... ... ... ... педагогика іс-әрекеті әлеуметтік
жоспарлау және құрастыруды жүзеге асырады, ал оның ... ... ... ... ... сана-сезім, өз тағдырын шешу, яғни
жеке ... ... адам ... ... және ... ... ... педагогикалық іс-әрекет ұзақ процесс болып
саналады, сондықтан оның нәтижесі ... ... ... Қоғамда отбасы –
болашақ азаматтың әлеуметтену жолындағы алғашқы қадамдарын ... ... ол ... ... қалпы туралы алғашқы түсініктер береді,
оны еңбекке ... ... ... ету ... қалыптастырады. Ата-
ананың іс-әрекеті мен мінез-құлқы, өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі
отбасындағы бала тәрбиесінің жетілуі әлеуметтік-педагогикалық және
материалдық сипаттағы ... ... ... ... ... сипаттамалары отбасының тәрбие мүмкіндіктерінде
жатыр. Қоғамдық отбасының тәрбие өмір ... оның ... ... ... ... ... өйткені олардың мақсат-міндеттері
ортақ іс-әрекеттерінің жалпы тәсілдері, әдістері және бағыттылығы бар.
Отбасындағы тәрбиенің ...... мен ... әлеуметтік мақсат,
міндет, әлеуметтік педагогикалық ... ... Осы ... негіз – іс-әрекет. Ұйымдастырылған мақсатты жүзеге асыруда ... ... ... де болмайды. Отбасындағы тәрбиенің маңыздылығы ата-
ананың басшылығымен, бақылауымен әртүрлі іске балаларды ... ... ... ... ... және ... ролін; ата-ана мен
бала арасындағы өзара қатынастың сипатын; бала тәрбиесіне әсер ... ... ... ... ... отбасындағы араласатын
іс-әрекетінің алуан түрлілігін; ата-ананың тәрбие құралдарын, ... ... алу ... ... ... дәрежесін
көруге болады.
Қазіргі кезде еліміздің рухани адамгершілік байлығын, мәдени мұрасын
зерттеп, оны оқушы-жастар ... ... ... етіп ... сол арқылы
ізгі жүректі, қайырымды, іскер ... ... ... ... ... ... ... Ол оқу-ағарту жүйесін мазмұнын ... ... ... ... және ... адамзаттық құндылықты кіріктіре
отырып игерту бағытында іске ... ... ... ... тек ... ... тұрғысында ғана қаралатын мәселе емес,
ол барлық ... ... ... ... ... этика, демография,т.б) әр түрлі қырынан қарастыруды қажет
етеді. Қоғамымыздың әлеуметтік жағдайына қазір ... ... ... ... ... ... әлеуметтік педагогтың қазіргі
кездегі әлеуметтену мен қоғамдық тәрбие мәселелері ... ... ... педагогтың мәні, маңызы, анықтамасы және ерекшелігі
проблемалық жағдай ретінде анықталады. Әлеуметтік ... ... ... ... пен ... ... қызметі, әлеуметтік
педагогтың оқушылар арасында салауатты өмір салтын қалыптастыру бойынша
жұмыстары, ... кем және ... ... мектепте қатарға қосу
жұмыстарын ұйымдастыру, ... ... ... жас ... ... ... ... өмір салтын қалыптастыру бойынша
жұмыстары, әлеуметтік педагогикалық ... ... ... ... балалармен әлеуметтік педагогикалық жұмысты нығайтуі,, жетім және
қараусыз қалған балалар әлеуметтік-педагогикалық жұмыс нысаны ретінде және
оны жүзеге ... ... ... Қазақстандағы әлеуметтік
педагогикалық жұмысты жүзеге ... ... ... ... ... тәсілдерін жетілдіру, ... ... ... ... ... ... ... кәсіби шеберлігін
жүзеге асыруда шетелдік тәжірибені қолдану мүмкіндіктері және ... ... ... ... педагогика көптеген іс- әрекеттерді жүзеге асыруға
мүмкіндік береді, диагнозын анықтау, ... ... ... ... ... ... ... қалыбына келтіру. Қоғамдағы
көмекке мұқтаж жандарға яғни, ... ... үй- күйі жоқ ... ... ... балаларға, түрлі себептерден ауруға шалдығып, мүгедек болып
қалған ... ... ... ... жолдармен береміз деген сауал қай
әлеуметтік қызметкерді болмасын ойландыратыны сөзсіз. ... ... де ... ... ... ... ... тәрбиесіне жауапты
қарайық! Сонда ғана қоғам тәрбиесі түзелмек!
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1 Бабаев Сәбет Балтабайұлы «Педагогика: жалпы ... және ... ... І.Х. ... ... ... өзекті мәселелері. Алматы. 2006
3 І.Х. Халитова «Әлеуметтік педогогика» Алматы «Білім» 2007
4 ... ... ... ... ... ... Беличева С.А. “Основы первентивной психологии”. М., ... ... ... ... 2 басылым Алматы, 2002
7 “ Рабочая книга социального педагога.” Овчарова.М.1999г.
8 Ж.Әбішев, С.Бабаев, ... ... ... Дарын 2004
9 В.А.Никитина «Социальная педагогика» Учебное пособие для студентов вузов
Москва: Владос, 2000
10 В.Мардахаева «Социальная педагогика» ... ... ... педагогика» Учебное пособие Москва, 1994
12 В.А.Никитин «Начало социальной педагогики» ... ... ... І.Р. ... ... ... ... мәселесі.
Астана 2002,71 бет
14 Ю.В. Васильков «Методика и опыт работы социального ... ... ... 2001
15 Б.Н. Алмазов, М.А. Беляева, Н.Н. Бессонова и др. «Медодика и технология
работы социального педогога» 2-е ... ... ... ... Республикасының білім беру туралы Заңы 2007
17 Халитова І.Р. «Әлеуметтік педагогика»Алматы «Білім» 2007
18 Загвязинский В.И. ... и ... ... ... “Методика и технология социального педагога” Галагузова М. А. М.2002г
20 ... ... в ... ... Пенза, 1994
21 Методика и технология работы социального педагога П.А. Шептенко М.2002
22 ... ... ... ... Курс ... ... ... салауаттылығы” бағдарламасы ОПКБА және ҚДИның авторлық ұжымы.
Ш.2006 ж.
24 АҚББЖМБК ҚДИ, ... ... ... ... іс-әрекет
материалдары», әдістемелік құрал, Алматы-2007ж
25 “Методика и ... ... ... ... М. А. М.2002г
26 Е.И. Холостова « Профессиональный и духовно –нравственный портрет
социального ... ... ... ... 2008 ж ... ... және ... негізі” республикалық журнал N1 2005
29 “ Валеология, физическое воспитание, спорт” республикалық ... ...... книга социального педагога.” Овчарова.М.1999г
31 Багажникова И.М. Психология уственно отсталого ученика. М., 1987;
32 Коломинский Н.Л. Развития ... ... в ... ... ... Намазбаева Ж. Изучение уровней притязания.М.1987
34 Алмазов Б.Н. “Психическая, ... ... ... ... Б.Г. “О ... как ... и ... воспитания” М., 1980;
36 Ю.В.Василькова, ... ... ... Курс ... ... І.Х. ... ... педогогика» Алматы «Білім» 2007
38 І.Х. Халитова ... ... ... ... Алматы.
2006
39 І.Х. Халитова «Әлеуметтендіру тарихында ата-ананың тәлім-тәрбиелік
орны» 2007
40 ... В.Н. ... ... ... М., ... Куликов В.В. «Педагогический антропология» Свердловск,1988
42 Н.Ф.Басов и др. «История социальной педагогики»:учебное ... ... ... Москва Академкнига, 2005
43 Ю.Н.Галагузова и др. «Социальная ... ... ... и ... Москва-Владос,2003
44 В.А.Никитина «Социальная педагогика» Учебное пособие для студентов
вузов Москва: ... ... ... ... педагогика» Учебное пособие Москва, 1994
46 В.Мардахаева «Социальная педагогика» Москва,2004
47 Е.И.Холостова «Социальная работа» Учебное ... ... ...... по ... ... Россия,2008
49 В.Г.Бочарова «Педагогика социальной работы» Москва,1994
50 А.В.Мудрик «Введение в социальную ... ... ... Социальная педагогика: теория, ... опыт ... ... ... “Методика и технологии работы социального педагога” М.А.Галагузова,
Х.В.Мардахаев. М.Академия 2004г.
53 “Методика и технология ... ... ... П.А. ... Е.И. ... «Профессиональный и духовно –нравственный портрет
социального работника» Москва,1993
55 Әбуов Ә ... ... ... ... ... ... Жұмабаев М. «Педагогика» Алматы Ана тілі 1992
57 Ильина Т.А. «Педагогика: ... ... ... оқу ... ... К.Ә. ... ... 2006
59 Герасимов В.Н. «Основы превентивной педагогики М., 1995
60 ... ... ... ... ... ... ... «Педагогика» Алматы, Дарын 2004
62 “Оқушы салауаттылығы” бағдарламасы ОПКБА және ҚДИның авторлық ... ... ... Г.Н. ... ... ... ... и ее проблемы».
Алматы. Экономика 1998
64 Мамыров Н.Қ. «Қазақстандағы адам дамуы». Алматы, ... ... К. ... ... ... ... ... БИС
2000 384 стр.
66 Агентство Республики Казахстан по статистике «Уровень жизни населения в
Казахстане» ... ... ... Г.А. ... ... ... ... Алматы
Экономика 2004
68 Загвязинский В.И., Зайцев М.П., Кудашов Г.Н., ... О.А., ... ... ... педагогики. –М., 2002
69 Василькова Ю.В. Лекции по социальной педагогике, - М., 1998
70 ... Л.С., ... О.К., ... С.А. ... ... -
СПб.: КАРО, 2000
71 Фирсов М.В. Теория социальной работы, М., 2000
-----------------------
АДАМ – МИКРОСОЦИУМ - ... ... ... ТИПОЛОГИЯСЫ:
• Отбасылық әлеуметті педагог
• Оқушының бос уақытын ұйымдастырушы
• Жалпы басқару буынындағы әлеуметтік педагог
... ... ... ... байланыстырушы
• Бірлескен іс-әрекетті ұйымдастырушы
• Рухани жетекші
... ... ... ... Диагностикалық
• Ұйымдастырушылық
• Болжамдаушылық
• Алдын-алу және сауықтырушылық
• Ұйымдастырушылық- коммуникативтік
• Қорғаушылық
МАҚСАТЫ:
Әлеуметтік ... ... ... ... ... қалыптастыруға
бағытталған іс-әрекеттер арқылы ізгілендіру.
ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГ
Техноло
гиялар
Әлеумет
тік диагностика
Әлеумет
тік бейімделу
Әлеумет
тік алдын ... ... ... ... ... қамтама
сыз ету
Әлеумет
тік кеңес беру
Формалары
Әдістері, тәсілдері
Құралдары
Міндеттері
Мақсаты
Нысаны

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге



2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.0128